Bước chuyển chiến lược sang mô hình quản trị đô thị dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Theo báo cáo của TP. Hà Nội về tình hình thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị trong 5 tháng đầu năm 2026, để dẫn dắt nền kinh tế Thủ đô đi đúng quỹ đạo của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Hà Nội đã ban hành Danh mục công nghệ chiến lược ưu tiên giai đoạn 2026-2035 theo Quyết định số 1139/QĐ-UBND. Đây là "kim chỉ nam" để thành phố định hướng đặt hàng các nhiệm vụ khoa học và huy động sức mạnh từ các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Các nhóm công nghệ trọng điểm bao gồm: bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), robot, UAV (thiết bị bay không người lái), công nghệ lượng tử, camera AI và công nghệ phục vụ đường sắt đô thị.

Kiến tạo không gian cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo 

Điểm mới trong cách tiếp cận này là Nhà nước không chỉ hỗ trợ mà đóng vai trò là "người mua" đầu tiên, tạo ra thị trường ban đầu để thúc đẩy các sản phẩm công nghệ chiến lược trong nước phát triển từ chính nhu cầu thực tiễn của quản trị đô thị.

Để các ý tưởng công nghệ không chỉ nằm trên giấy, Hà Nội đang chuẩn bị những "đường băng" cho việc thử nghiệm và thương mại hóa. Thành phố định hướng triển khai 06 không gian quy mô lớn trong năm 2026, bao gồm: Phú Hà, Đông Anh, Khu công nghiệp sạch Sóc Sơn, Quang Minh II, Tiến Thắng và Phù Đổng. Các không gian này được quy hoạch gắn liền với các cụm ngành mũi nhọn như điện tử - bán dẫn, dữ liệu - AI, công nghệ sinh học và logistics hàng không.

Một điểm nhấn đáng chú ý là sự hình thành của Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội (HiHUB) gắn với Sàn Giao dịch công nghệ và Chợ chuyển đổi số. Đây là mô hình hoạt động theo triết lý "Nhà nước dẫn dắt - doanh nghiệp triển khai - thị trường kiểm chứng", tạo ra đầu mối kết nối xuyên suốt từ ý tưởng, nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa sản phẩm. Song song đó, khu Công viên Công nghệ số tại Tây Tựu và Phú Diễn với quy mô gần 200 ha và tổng vốn đầu tư trên 50.000 tỷ đồng đang được phát triển để trở thành biểu tượng mới của kinh tế số Thủ đô.

Mô hình hợp tác "3 nhà" và hạ tầng nghiên cứu dùng chung

Hà Nội đang hiện thực hóa mô hình liên kết "Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp" thông qua việc ký kết hợp tác với các đại học hàng đầu như Bách khoa Hà Nội, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Giao thông Vận tải và Đại học Ngoại thương. Thay vì các dự án nghiên cứu rời rạc, thành phố tập trung hình thành các phòng thí nghiệm trọng điểm phục vụ trực tiếp cho các bài toán của Thủ đô như Phòng thí nghiệm về môi trường - năng lượng bền vững hợp tác cùng Đại học Quốc gia Hà Nội và Tập đoàn Dầu khí Việt Nam; Trung tâm nghiên cứu về hệ thống không người lái gắn với Đại học Bách khoa Hà Nội; Trung tâm nghiên cứu về thần kinh - lão hóa và y học chính xác gắn với Đại học Y Hà Nội.

Những cơ sở này không chỉ tăng năng lực nghiên cứu cho các trường mà còn là hạ tầng dùng chung để doanh nghiệp cùng tham gia phát triển sản phẩm, thử nghiệm công nghệ và chuyển giao cho các bài toán quản trị đô thị thực tế.

Bên cạnh đó, Hà Nội đang triển khai chiến lược AI-First (Trí tuệ nhân tạo là ưu tiên hàng đầu) với định hướng dữ liệu, mô hình và hạ tầng phải được đặt trong nước để bảo đảm chủ quyền số. Hiện nay, AI đã bắt đầu thâm nhập sâu vào các dịch vụ công và đời sống người dân. Theo đó, trong quản lý hành chính: Tích hợp AI vào nền tảng HanoiWork và Microsoft 365 để hỗ trợ soạn thảo văn bản, tra cứu quy định và phân tích dữ liệu OKR/KPI, giúp giảm tác vụ lặp lại và nâng cao chất lượng tham mưu.

Trong lĩnh vực y tế, Hà Nội đã thí điểm thành công bước đầu tại các bệnh viện lớn như Đức Giang, Xanh Pôn và Ung bướu Hà Nội. AI đã hỗ trợ phân tích trên 24.000 ca bệnh (X-quang, CT, MRI), giúp phát hiện sớm bất thường và giảm áp lực cho bác sĩ.

Trong lĩnh vực giáo dục, Hà Nội xây dựng nền tảng giáo dục số dùng chung với mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) tiếng Việt để cá nhân hóa lộ trình học tập cho học sinh và hỗ trợ giáo viên quản lý học liệu số.

Trong dịch vụ hành chính phục vụ người dân, các trợ lý ảo trên ứng dụng iHanoi, tổng đài thông minh Chatbot và Callbot đã bắt đầu giải đáp thắc mắc của người dân và doanh nghiệp 24/7.

Kinh tế dữ liệu: Từ "tài nguyên thô" sang giá trị kinh tế

Năm 2026 đánh dấu bước chuyển từ dữ liệu phân tán sang dữ liệu được quản trị tập trung. Thành phố đã ban hành Chiến lược dữ liệu thành phố Hà Nội đến năm 2030 và bước đầu hình thành các dashboard điều hành y tế, giáo dục, quy hoạch GIS và tài sản công. Một đề án quan trọng đang được xây dựng là liên thông dữ liệu nhằm tối ưu hóa chi phí logistics - xuất nhập khẩu. Đề án này hướng tới việc xóa bỏ tình trạng doanh nghiệp phải cung cấp thông tin lặp lại, từ đó giảm thời gian chờ đợi, chi phí lưu kho và tăng tính minh bạch trong quản lý. Hà Nội cũng đang rà soát để thí điểm mô hình Sàn giao dịch dữ liệu, tạo cơ chế thương mại hóa dữ liệu một cách an toàn và minh bạch.

Hà Nội xác định con người là yếu tố quyết định thành công của mọi chiến lược công nghệ. Thành phố đã ban hành các cơ chế đặc thù để thu hút và trọng dụng nhân tài, đồng thời hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh có hướng nghiên cứu gắn trực tiếp với các bài toán của Thủ đô.

Đặc biệt, thành phố đang chuyển đổi phương thức huy động chuyên gia từ "theo vụ việc" sang quản trị mạng lưới. Một cơ sở dữ liệu với khoảng 1.000 chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành đã được hình thành để phục vụ việc đặt hàng nhiệm vụ. Vươn ra tầm quốc tế, Hà Nội đã thiết lập kênh kết nối tri thức thường xuyên với mạng lưới chuyên gia và doanh nhân tại Thung lũng Silicon (Hoa Kỳ), ưu tiên cơ chế cố vấn và chia sẻ cổ phần cho các startup gốc Việt toàn cầu thông qua một Tổ công tác chuyên trách do Phó Chủ tịch UBND Thành phố làm Tổ trưởng.

Hợp tác quốc tế về KHCN và đổi mới sáng tạo trong năm 2026 đã chuyển từ giai đoạn tìm hiểu sang các chương trình ký kết cụ thể. Trong các chuyến công tác tại Hoa Kỳ, Nhật Bản và Singapore, Hà Nội đã đạt được những thỏa thuận mang tính chiến lược trong việc ký thỏa thuận với Đại học Bang Arizona (Hoa Kỳ) về đào tạo nhân lực bán dẫn và nghiên cứu đổi mới sáng tạo; Hợp tác với Đại học Quốc gia Singapore (NUS) về phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp và đô thị thông minh; Trao đổi định hướng với các tập đoàn công nghệ khổng lồ như Intel, AMD, Foxconn, VNPT về phát triển hạ tầng tính toán hiệu năng cao và vi mạch bán dẫn.

Những rào cản cần tháo gỡ

Dù đạt được nhiều kết quả ấn tượng, lộ trình chuyển đổi của Hà Nội vẫn đối mặt với không ít thách thức. Hành lang pháp lý về định giá, khai thác và thương mại hóa dữ liệu vẫn còn thiếu hụt. Các thiết chế như Sàn giao dịch công nghệ và Chợ chuyển đổi số dù đã hình thành nhưng chưa phát sinh nhiều giao dịch thực tế do niềm tin của thị trường còn thấp và thiếu cơ chế bảo lãnh, thanh toán hậu kiểm.

Bên cạnh đó, sự cạnh tranh gay gắt về nguồn nhân lực công nghệ cao từ khu vực tư nhân khiến khu vực công gặp khó khăn trong việc thu hút nhân sự giỏi chuyên trách về AI, an toàn thông tin và dữ liệu. Một số nhiệm vụ mới vẫn dừng lại ở mức thí điểm, cần thêm thời gian để hoàn thiện cơ chế "thử nghiệm có kiểm soát" (sandbox) và tiêu chí đánh giá hiệu quả.

Theo Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng, năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP. Hà Nội lần thứ XVIII và Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Hà Nội xác định đây là thời điểm chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ thay vì phụ thuộc vào vốn và đất đai. Do đó, Hà Nội coi khoa học công nghệ, chuyển đổi số và kinh tế số là động lực quan trọng, hướng tới tỷ trọng kinh tế số khoảng 50% GRDP vào năm 2030. Công nghiệp văn hóa, phát triển không gian ven sông và đô thị đa cực theo định hướng giao thông công cộng sẽ tạo thêm dư địa tăng trưởng. Thành phố đồng thời cải thiện môi trường đầu tư, xây dựng trung tâm tài chính, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và Khu công nghệ cao Hòa Lạc theo chuẩn quốc tế.

Để vượt qua các hạn chế, Hà Nội xác định nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới là tiếp tục hoàn thiện thể chế, chuẩn hóa quy trình và dữ liệu theo nguyên tắc "đúng - đủ - sạch - sống". Việc quản trị sẽ tập trung vào sản phẩm đầu ra cụ thể, đẩy mạnh đặt hàng theo các "bài toán lớn" và tăng cường sự gắn kết giữa Nhà nước, Nhà trường và Doanh nghiệp.

Với những bước đi bài bản và quyết liệt, Hà Nội đang từng bước khẳng định vị thế là trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu, nơi công nghệ được sinh ra để giải quyết các vấn đề của con người và vì sự phát triển bền vững của Thủ đô.

Minh Anh