Cách tiếp cận mới trong Luật Thủ đô để Hà Nội chủ động bứt phá

Ý kiến trên được ông Hoàn đưa ra tại Hội thảo "Luật Thủ đô (sửa đổi): Kiến tạo thể chế, không gian phát triển vượt trội cho thành phố Hà Nội". Hội thảo do Bộ Tư pháp phối hợp với UBND TP. Hà Nội tổ chức ngày 2/4.

Vụ trưởng Vụ công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật cho biết, Dự thảo Luật lần này hướng tới việc mở rộng tối đa "không gian pháp lý" để thúc đẩy phát triển, trao quyền chủ động nhiều hơn cho chính quyền Thành phố, đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo và nâng cao trách nhiệm giải trình.

Với 9 Chương, 36 Điều (giảm 18 Điều so với Luật năm 2024), Cách tiếp cận này cho thấy, dự thảo Luật không chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh kỹ thuật lập pháp, mà còn phản ánh sự thay đổi sâu sắc về tư duy phát triển: từ "quản lý để ổn định" sang "kiến tạo để bứt phá", từ "tuân thủ thụ động" sang "chủ động thiết kế và dẫn dắt chính sách" để Hà nội chủ động bứt phá trong kỷ nguyên mới.

Chuyển từ "thực thi chính sách" sang "thiết kế chính sách"

Theo ông Nguyễn Quốc Hoàn, một trong những điểm đột phá nổi bật của dự thảo Luật Thủ đô năm 2026 là việc chuyển đổi căn bản vai trò của chính quyền Thành phố từ "thực thi chính sách" sang "chủ động thiết kế chính sách".

Nếu như trước đây, Hà Nội chủ yếu thực hiện các quy định, cơ chế do Trung ương ban hành theo hướng thống nhất, thì với cách tiếp cận mới, Thành phố được trao thẩm quyền rộng hơn để chủ động xây dựng, lựa chọn và điều chỉnh các chính sách phù hợp với đặc thù phát triển của mình.

Đây không chỉ là sự mở rộng về thẩm quyền, mà còn là sự thay đổi về chất trong tư duy quản trị, phù hợp với yêu cầu phát triển nhanh, linh hoạt trong bối cảnh kinh tế số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Với cơ chế này, Hà Nội từng bước trở thành chủ thể "kiến tạo chính sách", có khả năng dẫn dắt mô hình phát triển mới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thủ đô trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, thành phố toàn cầu trong kỷ nguyên mới.

Dự thảo Luật Thủ đô năm 2026 đã cụ thể hóa một bước tiến mang tính đột phá thông qua việc thiết lập cơ chế phân quyền triệt để, toàn diện cho chính quyền Thành phố. Cách tiếp cận này thể hiện mức độ phân quyền sâu rộng chưa từng có tiền lệ trong hệ thống pháp luật hiện hành.

Theo đó, Hà Nội được giao tổng số 192 thẩm quyền (trong đó thẩm quyền của HĐND: 124; thẩm quyền của UBND: 56; thẩm quyền của Chủ tịch UBND: 12), Đáng chú ý là có 85 thẩm quyền hoàn toàn mới, 57 thẩm quyền khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên.

Cách tiếp cận này không chỉ dừng lại ở việc chuyển giao nhiệm vụ, mà còn tạo lập một cơ chế vận hành mới, trong đó chính quyền Thành phố thực sự trở thành chủ thể trung tâm trong quản trị và phát triển. Việc trao quyền mạnh mẽ cũng mở ra không gian rộng lớn cho đổi mới sáng tạo trong quản trị đô thị, cho phép Thành phố chủ động lựa chọn giải pháp phù hợp với yêu cầu thực tiễn, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và năng lực cạnh tranh của Thủ đô trong bối cảnh phát triển mới.

Xác lập cơ chế pháp lý đặc thù, ưu tiên áp dụng Luật thủ đô

Cùng với cơ chế phân quyền mạnh mẽ, dự thảo Luật Thủ đô năm 2026 tiếp tục xác lập một nền tảng thể chế mang tính đột phá thông qua việc khẳng định rõ giá trị pháp lý đặc thù và nguyên tắc ưu tiên áp dụng của Luật Thủ đô. Theo đó, Luật Thủ đô được xác định là đạo luật có tính chất đặc thù, được ưu tiên áp dụng trong trường hợp có quy định khác với các luật, nghị quyết khác của Quốc hội về cùng một vấn đề.

Hơn thế nữa, điểm mới nổi bật là cơ chế cho phép Hội đồng nhân dân Thành phố chủ động quyết định lựa chọn áp dụng quy định pháp luật thuận lợi hơn cho phát triển Thủ đô khi có sự khác biệt giữa Luật Thủ đô với các văn bản pháp luật được ban hành sau đó. Cơ chế này không chỉ góp phần tháo gỡ những vướng mắc do chồng chéo, mâu thuẫn pháp luật, mà còn tạo lập một "không gian pháp lý mở", cho phép Hà Nội chủ động thích ứng với những biến động nhanh của thực tiễn phát triển.

Thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật khác biệt

Dự thảo Luật Thủ đô năm 2026 còn ghi nhận một điểm đột phá mang tính thể chế sâu sắc, đó là trao cho chính quyền Thành phố thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật với nội dung khác với quy định của các cơ quan nhà nước ở Trung ương trong một số trường hợp.

Cụ thể, bên cạnh việc ban hành các văn bản để thi hành Luật thủ đô khác với các văn bản khác, HĐND và UBND thành phố trong phạm vi thẩm quyền của mình có thể điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, rút ngắn thời gian xử lý, nhưng vẫn bảo đảm không làm phát sinh thêm gánh nặng về hồ sơ, điều kiện và chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp;

hoặc Quy định biện pháp đặc thù để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác hoặc chưa có quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ.Đây là bước tiến chưa từng có tiền lệ, thể hiện mức độ phân quyền thực chất, đồng thời tạo ra công cụ pháp lý linh hoạt để Hà Nội chủ động điều chỉnh, hoàn thiện các cơ chế quản lý phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Trong dự thảo Luật Thủ đô năm 2026, thí điểm cơ chế, chính sách được thiết kế với tính chất đột phá khi lần đầu tiên trao cho Thành phố quyền quyết định thí điểm xây dựng và áp dụng các cơ chế, chính sách, kể cả khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định, nhằm đáp ứng kịp thời yêu cầu phát triển đặc thù của Thủ đô.

Đây là bước tiến quan trọng trong tư duy lập pháp, cho phép Hà Nội không chỉ vận hành trong khuôn khổ pháp luật hiện hành mà còn chủ động kiến tạo các cơ chế vượt trội trong các lĩnh vực trọng tâm như tổ chức bộ máy, mô hình quản trị, kinh tế số, đổi mới sáng tạo, quản lý đô thị và huy động nguồn lực phát triển.

Tuy nhiên, quyền năng này không mang tính tùy nghi mà được đặt trong một khuôn khổ kiểm soát chặt chẽ, với hệ thống nguyên tắc rõ ràng nhằm bảo đảm tuân thủ Hiến pháp, không xâm phạm quyền con người, không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia.

Trên cơ sở chấp thuận của cơ quan có thẩm quyền của Đảng, HĐND Thành phố ban hành nghị quyết để thực hiện thí điểm cơ chế, chính sách cụ thể với đầy đủ nội dung về mục tiêu, phạm vi, cơ chế kiểm soát rủi ro, giám sát, đánh giá và xử lý sau thí điểm. Qua đó, Hà Nội được trao quyền "vượt khung có kiểm soát", vừa bảo đảm tính linh hoạt, sáng tạo, vừa giữ vững kỷ cương pháp lý trong quá trình phát triển.

Trách nhiệm giải trình, bảo đảm minh bạch trong thực hiện các thẩm quyền được trao

Dự thảo Luật Thủ đô năm 2026 đặc biệt nhấn mạnh trách nhiệm giải trình như một nguyên tắc xuyên suốt, gắn liền với việc mở rộng phân quyền và trao quyền chủ động cho chính quyền Thành phố. Theo đó, các cơ quan, tổ chức, cá nhân được giao thẩm quyền phải có trách nhiệm báo cáo, giải trình rõ ràng về căn cứ, quá trình và kết quả thực hiện nhiệm vụ, nhất là đối với các cơ chế đặc thù và thí điểm chính sách. Trách nhiệm giải trình không chỉ được thực hiện trước trước cơ quan có thẩm quyền mà còn trước nhân dân, bảo đảm tính minh bạch, công khai nhằm kiểm soát quyền lực hiệu quả, qua đó nâng cao chất lượng quản trị và niềm tin của người dân.

Theo Ông Nguyễn Quốc Hoàn - Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, với cách tiếp cận mới mang tính đột phá, dự thảo Luật Thủ đô năm 2026 không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện một khuôn khổ pháp lý cho quản lý đô thị, mà thực chất là kiến tạo một nền tảng thể chế vượt trội để Hà Nội chủ động bứt phá trong kỷ nguyên phát triển mới. Từ việc đẩy mạnh phân quyền thực chất, chuyển đổi tư duy trao quyền chủ động thiết kế chính sách, xác lập giá trị pháp lý đặc thù, đến việc trao quyền thí điểm cơ chế, chính sách theo hướng "vượt khung có kiểm soát", tất cả đã tạo nên một cấu trúc thể chế linh hoạt, hiện đại và thích ứng cao.

Đặc biệt, quy định về thí điểm cơ chế chính sách mở ra khả năng để Hà Nội không chỉ vận hành trong khuôn khổ pháp luật hiện hành, mà còn chủ động kiến tạo các cơ chế mới nhằm giải quyết hiệu quả các vấn đề thực tiễn, đồng thời đóng góp vào quá trình hoàn thiện thể chế chung của quốc gia.

"Dự thảo Luật Thủ đô nếu được Quốc hội thông qua, Hà Nội có đầy đủ điều kiện để phát huy vai trò tiên phong, dẫn dắt và lan tỏa phát triển, từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành đô thị thông minh, hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực và trên thế giới", ông Nguyễn Quốc Hoàn nói.

Minh Anh