Hà Nội công bố danh mục 30 'bài toán lớn': Định hình tư duy quản trị mới

Đây không chỉ là một văn bản định hướng thông thường, mà còn thể hiện cách tiếp cận mới của chính quyền đô thị trong bối cảnh Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu xây dựng Thủ đô "Văn hiến – Văn minh – Hiện đại". Theo đó, thay vì liệt kê các nhiệm vụ cụ thể, danh mục được xây dựng như một hệ thống các vấn đề trọng tâm, có tính liên ngành, quy mô lớn và tác động sâu rộng, đòi hỏi sự vào cuộc của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Từ "giao việc" sang "đặt bài toán"

Điểm đáng chú ý của danh mục lần này là cách tiếp cận hoàn toàn khác biệt. Nếu như trước đây, các chương trình, kế hoạch phát triển thường được cụ thể hóa bằng các nhiệm vụ, chỉ tiêu, thì nay Hà Nội lựa chọn "đặt bài toán" – tức xác định những thách thức cốt lõi, từ đó mở ra không gian để các chủ thể trong xã hội cùng tham gia tìm lời giải.

Theo tài liệu ban hành, mỗi "bài toán lớn" được mô tả theo ba cấu phần chính: Hiện trạng và vấn đề đặt ra; các câu hỏi khoa học – công nghệ trọng tâm; và các sản phẩm, giải pháp dự kiến cần hình thành. Cách tiếp cận này thể hiện sự chuyển dịch từ tư duy triển khai sang tư duy kiến tạo, từ xử lý từng vấn đề riêng lẻ sang giải quyết các vấn đề mang tính hệ thống.

Đáng chú ý, việc xác định các bài toán dưới dạng câu hỏi mở cũng nhằm huy động sự tham gia rộng rãi của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, nhà khoa học và toàn xã hội. Đây được xem là một bước đi quan trọng để khai thác nguồn lực trí tuệ tổng hợp, đồng thời tạo điều kiện cho các sáng kiến, giải pháp đột phá được hình thành và thử nghiệm trong thực tiễn.

Nhận diện rõ các "điểm nghẽn" đô thị kéo dài

Trong danh mục được công bố, nhóm các bài toán liên quan đến điểm nghẽn đô thị tiếp tục được đặt ở vị trí ưu tiên. Đây là những vấn đề đã tồn tại nhiều năm, tác động trực tiếp đến chất lượng sống của người dân và hiệu quả vận hành của đô thị.

Nổi bật là bài toán về ùn tắc giao thông trong bối cảnh quỹ đất hạn chế và tốc độ gia tăng phương tiện nhanh. Theo đánh giá, diện tích đất dành cho giao thông tăng rất chậm, trong khi phương tiện cá nhân tăng với tốc độ cao mỗi năm, khiến các giải pháp truyền thống dần bộc lộ hạn chế. Thành phố đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống giao thông thông minh, tích hợp dữ liệu thời gian thực, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để điều tiết, phân luồng và tối ưu hóa nhu cầu đi lại.

Cùng với đó là bài toán về trật tự, vệ sinh đô thị và quản lý chất thải. Thực tế cho thấy, công tác quản lý hiện nay vẫn mang tính thủ công, thiếu đồng bộ, trong khi tỷ lệ tái chế rác thải còn thấp. Hà Nội định hướng xây dựng các hệ thống giám sát thông minh, phát triển chuỗi logistics rác thải hiện đại và thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn.

Ô nhiễm môi trường, đặc biệt là chất lượng không khí và nước, cũng là thách thức lớn. Thành phố đặt mục tiêu xây dựng hệ thống giám sát, định danh nguồn phát thải theo thời gian thực, kết hợp với các công cụ kinh tế như tín chỉ carbon để thúc đẩy giảm phát thải.

Bên cạnh đó, tình trạng ngập úng đô thị trong điều kiện biến đổi khí hậu và tốc độ đô thị hóa nhanh cũng được xác định là một trong những bài toán cấp bách. Các giải pháp như mô hình "thành phố bọt biển", hệ thống dự báo và cảnh báo sớm, cùng hạ tầng thoát nước đa tầng được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết căn cơ vấn đề này.

Mở rộng không gian phát triển đô thị theo chiều sâu

Một điểm mới đáng chú ý trong danh mục là việc tiếp cận đô thị theo không gian đa tầng, bao gồm không gian ngầm, mặt đất và không gian tầm thấp. Trong bối cảnh quỹ đất ngày càng hạn hẹp, việc khai thác "tài nguyên không gian" theo chiều thẳng đứng được xem là hướng đi tất yếu.

Thành phố đặt ra các bài toán về xây dựng bản sao số (Digital Twin) để quản lý không gian đô thị theo thời gian thực; thiết lập cơ chế xác lập quyền sử dụng không gian đa tầng; và phát triển các công cụ quy hoạch, khai thác hiệu quả các lớp không gian đô thị.

Đặc biệt, khái niệm "kinh tế không gian tầm thấp" cũng được đưa vào danh mục, gắn với sự phát triển của thiết bị bay không người lái (UAV) và các dịch vụ logistics hàng không đô thị. Việc thiết lập hành lang bay, hệ thống quản lý an toàn và các nền tảng điều phối được kỳ vọng sẽ mở ra một lĩnh vực kinh tế mới cho Thủ đô.

Song song với đó là yêu cầu tái thiết và phát triển hạ tầng đô thị xanh, thông minh, bền vững. Việc tái cấu trúc không gian đô thị không chỉ nhằm giải quyết các vấn đề hiện hữu, mà còn hướng tới nâng cao chất lượng sống, tạo lập các cực tăng trưởng mới và hình thành các "khu phố sáng tạo".

Đặt nền móng cho mô hình tăng trưởng mới dựa trên tri thức và dữ liệu

Trong nhóm bài toán về phát triển kinh tế, Hà Nội thể hiện rõ định hướng chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và dữ liệu.

Một trong những mục tiêu quan trọng là đưa kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng chủ đạo, với tỷ trọng dự kiến đạt khoảng 40% GRDP vào năm 2030. Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố đặt ra các bài toán về xây dựng hạ tầng dữ liệu, phát triển nền tảng chia sẻ và giao dịch dữ liệu, cũng như thiết lập hành lang pháp lý cho tài sản số.

Cùng với đó là định hướng phát triển hệ sinh thái "Make in Hanoi" nhằm tăng cường tự chủ công nghệ, giảm phụ thuộc vào các nền tảng xuyên biên giới. Việc xây dựng "hệ điều hành đô thị" và các nền tảng số dùng chung được xem là nền tảng để kết nối, tối ưu hóa các nguồn lực kinh tế.

Các lĩnh vực như công nghiệp văn hóa, du lịch thông minh, logistics, nông nghiệp công nghệ cao và công nghiệp sản xuất thông minh cũng được đặt trong tổng thể các bài toán lớn, với mục tiêu nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế Thủ đô.

Đặc biệt, Hà Nội định hướng xây dựng trung tâm tài chính quốc tế và phát triển các dịch vụ tài chính thế hệ mới dựa trên công nghệ số, qua đó thu hút dòng vốn toàn cầu và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Lấy con người làm trung tâm của phát triển

Bên cạnh các mục tiêu về kinh tế và hạ tầng, danh mục các bài toán lớn cũng dành sự quan tâm đáng kể đến các vấn đề an sinh xã hội và phát triển bền vững.

Việc xây dựng "pháo đài dữ liệu" và hệ thống an ninh thông minh được xác định là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh gia tăng các nguy cơ về an ninh mạng và bảo mật dữ liệu. Thành phố hướng tới thiết lập hạ tầng số an toàn, tích hợp các công cụ phân tích, giám sát và cảnh báo sớm.

Trong lĩnh vực an sinh xã hội, Hà Nội đặt mục tiêu xây dựng hệ thống an sinh đa tầng, hiện đại, vận hành trên nền tảng dữ liệu lớn, bảo đảm không để ai bị bỏ lại phía sau. Việc số hóa toàn diện hồ sơ an sinh và cá thể hóa dịch vụ được xem là bước đột phá quan trọng.

Đối với giáo dục và y tế, thành phố hướng tới chuẩn quốc tế, kết hợp với ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Đồng thời, các mô hình giáo dục STEM/STEAM và học tập suốt đời sẽ được thúc đẩy nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ngoài ra, các bài toán về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và thích ứng với già hóa dân số cũng được đưa vào danh mục, thể hiện tầm nhìn dài hạn và toàn diện của Hà Nội trong phát triển bền vững.

Việc ban hành danh mục các "bài toán lớn" không chỉ nhằm định hướng cho các chương trình, đề án của thành phố, mà còn là lời mời gọi cộng đồng doanh nghiệp, nhà khoa học và các tổ chức xã hội cùng tham gia tìm kiếm lời giải. Trên cơ sở danh mục này, Hà Nội sẽ tiếp tục cụ thể hóa thành các nhiệm vụ, dự án cụ thể, đồng thời xây dựng các cơ chế, chính sách để huy động hiệu quả nguồn lực cho phát triển.

Gia Huy