Hà Nội đề xuất nhiều giải pháp kiểm soát nguồn thải, nâng cao tính khả thi Luật Bảo vệ môi trường

Làm rõ quy định, tránh chồng chéo trong thực thi

Trong văn bản gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UBND thành phố Hà Nội khẳng định sự cần thiết phải sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, đồng thời khắc phục những hạn chế, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai thời gian qua.

Bà Lưu Thị Thanh Chi, Phó Trưởng phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) cho biết, dự thảo Luật lần này tập trung điều chỉnh nhiều nội dung quan trọng, bao gồm đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép môi trường, quản lý chất lượng không khí, quản lý chất thải, kiểm kê khí nhà kính, phát triển thị trường carbon và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực môi trường. Đây đều là những nội dung có ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu phát triển bền vững của Thủ đô cũng như cả nước.

Một trong những điểm được Hà Nội đánh giá cao là việc bổ sung các quy định về dự báo và cảnh báo ô nhiễm không khí, đồng thời cho phép các địa phương áp dụng biện pháp điều tiết phương tiện giao thông sử dụng nhiên liệu hóa thạch dựa trên mức phát thải. Theo đánh giá của thành phố, đây là hướng tiếp cận phù hợp với thực tiễn, nhất là trong bối cảnh ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn đang ngày càng phức tạp.

Tuy nhiên, để các quy định này phát huy hiệu quả trong thực tế, Hà Nội cho rằng cần làm rõ hơn cơ chế phối hợp liên vùng, liên tỉnh trong kiểm soát ô nhiễm. Bởi lẽ, ô nhiễm không khí không bị giới hạn bởi ranh giới hành chính, do đó nếu thiếu cơ chế phối hợp đồng bộ sẽ khó đạt được hiệu quả kiểm soát tổng thể. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống phân loại cấp độ ô nhiễm cũng như các kịch bản ứng phó tương ứng, bảo đảm khả năng phản ứng nhanh và chủ động trước các tình huống phát sinh.

Tăng cường quản lý nguồn nước và chất thải

Đối với công tác bảo vệ môi trường nước, bà Lưu Thị Thanh Chi cho biết Hà Nội cơ bản thống nhất với phương án quản lý nguồn thải gắn với khả năng chịu tải của nguồn tiếp nhận. Tuy nhiên, thành phố kiến nghị cần bổ sung cơ chế phối hợp giữa các địa phương trong quản lý lưu vực sông, nhất là trong việc chia sẻ dữ liệu, giám sát chất lượng nước và kiểm soát nguồn thải, nhằm bảo đảm tính thống nhất đối với các nguồn nước liên thông.

Liên quan đến đánh giá tác động môi trường, việc phân loại dự án theo mức độ rủi ro và tách biệt giữa đánh giá chi tiết với đánh giá đơn giản được đánh giá là hợp lý. Dù vậy, Hà Nội đề nghị cần quy định rõ ràng hơn các tiêu chí phân loại để tránh tình trạng mỗi nơi hiểu và áp dụng khác nhau, gây khó khăn trong quá trình triển khai.

Ở một số nội dung cụ thể, thành phố cũng đề xuất điều chỉnh theo hướng chặt chẽ hơn. Đơn cử như đối với giấy phép môi trường, cần quy định rõ việc xả thải chỉ được thực hiện khi đạt quy chuẩn cho phép, tránh cách diễn đạt dễ gây hiểu nhầm là "được phép xả thải".

Trong lĩnh vực quản lý chất thải, Hà Nội kiến nghị siết chặt điều kiện đối với các tổ chức thu gom, tái chế. Theo đó, các đơn vị này phải có chức năng, được cấp phép phù hợp nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh ô nhiễm thứ cấp từ hoạt động tái chế không bảo đảm tiêu chuẩn môi trường.

Bên cạnh đó, thành phố cũng chỉ ra một số nội dung có khả năng chồng chéo với quy định hiện hành, chẳng hạn như việc xử phạt hành vi rơi vãi vật liệu trong quá trình vận chuyển – nội dung này đã thuộc thẩm quyền xử lý của các lực lượng chức năng khác. Do đó, cần rà soát, điều chỉnh để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Một đề xuất đáng chú ý khác là phương án phân loại rác thải sinh hoạt thành ba nhóm: rác tái chế, rác thực phẩm và rác còn lại. Theo Hà Nội, cách phân loại này phù hợp với định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn, trong đó rác thực phẩm có thể được tách riêng để tái chế hoặc tái sử dụng, góp phần giảm tải cho hệ thống xử lý chất thải.

Tuy nhiên, thành phố cũng nhấn mạnh cần xây dựng lộ trình thực hiện phù hợp với điều kiện hạ tầng và trình độ công nghệ hiện có, tránh tạo áp lực lớn đối với người dân cũng như hệ thống thu gom. Đồng thời, cần sớm ban hành hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với sản phẩm tái chế, tạo nền tảng pháp lý để thị trường tái chế phát triển minh bạch và bền vững.

Hoàn thiện cơ chế phân cấp, nâng cao hiệu quả thực thi

Một nội dung xuyên suốt trong các kiến nghị của Hà Nội là yêu cầu làm rõ trách nhiệm của các cấp chính quyền, đặc biệt là cấp cơ sở. Thành phố đề nghị bổ sung quy định cụ thể về vai trò của UBND cấp xã, phường trong việc phát hiện, cảnh báo và xử lý ban đầu các sự cố môi trường.

Song song với đó, cần xác định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, thành phố trong việc xử lý các sự cố môi trường vượt quá khả năng của cấp cơ sở hoặc có phạm vi ảnh hưởng rộng. Điều này nhằm bảo đảm sự phối hợp đồng bộ, kịp thời và hiệu quả giữa các cấp chính quyền.

Hà Nội cũng đề xuất mở rộng phân cấp cho cấp xã trong giải quyết các thủ tục hành chính và thực hiện nhiệm vụ quản lý môi trường quy mô nhỏ. Việc này không chỉ giúp rút ngắn thời gian xử lý mà còn nâng cao tính chủ động của chính quyền cơ sở trong công tác quản lý.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn, điểm mấu chốt của việc sửa đổi Luật lần này là phải nâng cao tính thực thi. Thực tế cho thấy, nhiều quy định hiện nay vẫn mang tính nguyên tắc, thiếu hướng dẫn cụ thể, dẫn đến khó khăn khi triển khai tại địa phương, đặc biệt trong xử lý các vấn đề môi trường phát sinh hằng ngày.

Ông Nguyễn Minh Tấn nhấn mạnh, nếu Luật sửa đổi làm rõ được thẩm quyền, quy trình và trách nhiệm của từng cấp, nhất là cấp xã, thì hiệu quả quản lý sẽ được cải thiện rõ rệt. Đồng thời, các quy định cần được xây dựng theo hướng cụ thể, dễ áp dụng, hạn chế cách hiểu khác nhau giữa các địa phương.

Bảo đảm đồng bộ chính sách, hướng tới phát triển bền vững

Đối với công tác kiểm kê khí nhà kính, Hà Nội đề xuất thống nhất chu kỳ kiểm kê 2 năm một lần từ trung ương đến địa phương và cấp cơ sở, phù hợp với quy định hiện hành cũng như các cam kết quốc tế của Việt Nam. Đồng thời, cần làm rõ thẩm quyền ban hành danh mục các cơ sở phải thực hiện kiểm kê để bảo đảm tính minh bạch và thống nhất trong quá trình thực hiện.

Ngoài ra, thành phố cũng kiến nghị bổ sung các quy định về giai đoạn chuyển tiếp khi Luật mới có hiệu lực, bao gồm quy trình, biểu mẫu thay thế, nhằm bảo đảm các thủ tục hành chính về môi trường được thực hiện liên tục, không bị gián đoạn.

Từ thực tiễn quản lý của một đô thị đặc biệt, những góp ý của Hà Nội không chỉ mang tính cụ thể mà còn phản ánh nhiều vấn đề chung của cả nước. Việc tiếp thu, hoàn thiện dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi theo hướng đồng bộ, sát thực tiễn và có tính khả thi cao sẽ là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ môi trường, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Thùy Chi