Hà Nội đổi mới hoạt động nhà văn hóa, phát huy hiệu quả thiết chế văn hóa cơ sở

Thực hiện Kế hoạch số 128/KH-UBND ngày 30/3/2026 của UBND thành phố Hà Nội về triển khai Chương trình hành động số 08-CTr/TU ngày 17/3/2026 của Ban Thường vụ Thành ủy thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội triển khai thí điểm mô hình tổ chức hoạt động tại các thiết chế văn hóa cơ sở trên địa bàn Thành phố.

Đây là một trong những nhiệm vụ nhằm đổi mới nội dung, phương thức tổ chức hoạt động, khai thác hiệu quả cơ sở vật chất hiện có, góp phần thực hiện mục tiêu đến năm 2026 có 95% thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở hoạt động hiệu quả theo Chương trình số 08-CTr/TU của Thành ủy.

Để triển khai thống nhất, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội đã ban hành Hướng dẫn số 379/HD-SVHTT ngày 21/5/2026 về thí điểm mô hình tổ chức hoạt động tại thiết chế văn hóa cơ sở và Kế hoạch số 576/KH-SVHTT ngày 1/7/2026 về triển khai các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tại thiết chế văn hóa cơ sở trên địa bàn Thành phố năm 2026.

Cùng với đó, Thành phố phát động mô hình "Mỗi xã, phường có một mô hình hay, cách làm hiệu quả phát huy hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở". Đến nay, 126/126 xã, phường đã đăng ký triển khai.

Xây dựng thiết chế văn hóa tạo không gian phù hợp với nhu cầu của người dân

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, việc xây dựng mô hình thí điểm được thực hiện trên cơ sở rà soát điều kiện cơ sở vật chất, đặc điểm dân cư và không gian sinh hoạt của từng khu vực. Từ đó, Thành phố xác định 3 nhóm mô hình đại diện.

Nhóm thứ nhất là nhà văn hóa có cơ sở vật chất tương đối đầy đủ, gồm nhà văn hóa và khu thể thao, tại các xã trung tâm. Nhóm thứ hai là nhà văn hóa có nhà văn hóa và khu thể thao tại các phường ven đô. Nhóm thứ ba là nhà văn hóa tại các phường trung tâm cơ bản bảo đảm diện tích tối thiểu nhưng không có khuôn viên; các hoạt động ngoài trời được bố trí tại những không gian công cộng phù hợp trên địa bàn.

Cách tiếp cận này cho thấy Thành phố không đặt mục tiêu xây dựng một mô hình cứng áp dụng cho tất cả địa bàn. Thay vào đó, việc tổ chức hoạt động được thiết kế theo điều kiện thực tế, qua đó tận dụng tốt hơn cơ sở vật chất hiện có và tạo không gian phù hợp với nhu cầu của người dân.

Tại báo cáo phục vụ buổi giám sát về công tác đầu tư, quản lý, khai thác các thiết chế văn hóa, thể thao trên địa bàn Thành phố ngày 13/8, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Phạm Xuân Tài cho biết, việc tiếp nhận, quản lý và duy trì hoạt động của hệ thống thiết chế sau sắp xếp cơ bản được quan tâm thực hiện. Công tác đầu tư, khai thác và sử dụng từng bước gắn với xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh và nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân.

Toàn Thành phố hiện có 5.550 thôn, tổ dân phố, gồm 2.501 thôn và 3.049 tổ dân phố. Trong đó có 4.534 nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng, đạt 81,69%. Ở cấp xã, phường, 86/126 đơn vị có thiết chế văn hóa cơ sở, đạt 68,25%; còn 40 xã, phường chưa có công trình thiết chế văn hóa cấp xã, chiếm 31,75%.

Đối với các công trình thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch quản lý, hiện có 15 thiết chế văn hóa, thể thao, trong đó 12 công trình được đánh giá hoạt động thường xuyên, hiệu quả, đạt tỷ lệ 80%. Hệ thống thiết chế phục vụ thanh niên, thiếu niên, nhi đồng gồm 4 cơ sở cấp Thành phố, thuộc 2 đơn vị quản lý, vận hành chính là Cung Thanh niên Hà Nội và Cung Thiếu nhi Hà Nội.

Một trong những mô hình được Thành phố lựa chọn để triển khai là Nhà văn hóa - Khu thể thao thôn Vạn Điểm, xã Phú Xuyên.

Tại lễ ra mắt mô hình tổ chức hoạt động tại Nhà văn hóa - Khu thể thao thôn Vạn Điểm, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà đánh giá cao nỗ lực của xã Phú Xuyên và thôn Vạn Điểm trong việc chủ động hoàn thiện thiết chế văn hóa cơ sở; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu duy trì công trình vận hành hiệu quả, đa dạng hóa các hình thức sinh hoạt để thu hút đông đảo người dân tham gia.

Nhà văn hóa thôn Vạn Điểm được lựa chọn làm mô hình đại diện cho nhóm nhà văn hóa có cơ sở vật chất tương đối đầy đủ, gồm nhà văn hóa và khu thể thao, tại các xã trung tâm.

Nhà văn hóa thôn Vạn Điểm được lựa chọn làm mô hình đại diện cho nhóm nhà văn hóa có cơ sở vật chất tương đối đầy đủ, gồm nhà văn hóa và khu thể thao, tại các xã trung tâm. Mô hình được xây dựng trên cơ sở các hoạt động hiện có tại địa phương, đồng thời sắp xếp lại theo nội dung, thời gian, địa điểm và đối tượng tham gia; gồm hoạt động phục vụ nhiệm vụ chính trị, văn hóa - văn nghệ, thể dục - thể thao, văn hóa đọc, học tập cộng đồng, sinh hoạt dành cho các nhóm đối tượng và các hoạt động phát huy bản sắc làng nghề mộc Vạn Điểm.

Lễ ra mắt tại thôn Vạn Điểm mở đầu cho việc triển khai các mô hình đại diện theo từng nhóm địa bàn. Tiếp sau chương trình tại xã Phú Xuyên, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục lựa chọn, tổ chức ra mắt mô hình đối với nhóm nhà văn hóa có cơ sở vật chất đầy đủ, gồm nhà văn hóa và khu thể thao, tại các phường ven đô và nhóm nhà văn hóa tại các phường trung tâm cơ bản bảo đảm diện tích tối thiểu nhưng không có khuôn viên, hoạt động ngoài trời được bố trí tại các không gian công cộng trên địa bàn. Đồng thời, các xã, phường căn cứ điều kiện thực tế và nhóm địa bàn tương ứng để tổ chức ra mắt, đưa mô hình vào hoạt động.

Cách tổ chức hướng tới việc hình thành lịch hoạt động tương đối thường xuyên, đa dạng về nội dung và đối tượng, thay vì để nhà văn hóa chủ yếu phục vụ các cuộc họp hoặc những hoạt động mang tính thời điểm. Đặc biệt, việc gắn hoạt động của nhà văn hóa với đặc trưng làng nghề mộc Vạn Điểm giúp thiết chế văn hóa cơ sở không chỉ là nơi tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao mà còn trở thành không gian giới thiệu, phát huy giá trị văn hóa và đặc trưng của cộng đồng địa phương.

Nếu được tổ chức thường xuyên, thiết thực và phù hợp với nhu cầu thực tế, nhà văn hóa không chỉ là một công trình được đầu tư mà còn trở thành một không gian văn hóa sống động, nơi người dân gặp gỡ, sinh hoạt, rèn luyện, học tập và cùng tham gia các hoạt động cộng đồng.

Minh Thư