Hà Nội giải quyết úng ngập từ trách nhiệm điều hành và tiến độ hạ tầng

Từ yêu cầu chống ngập cấp bách đến áp lực hoàn thành công trình

Mỗi trận mưa lớn đều đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực chống chịu của hạ tầng Hà Nội, nhất là khi đô thị hóa nhanh khiến diện tích bề mặt thấm nước thu hẹp, gia tăng áp lực lên hệ thống tiêu thoát nước. Trước thực tế đó, TP. Hà Nội đang đẩy nhanh đầu tư hồ điều hòa, trạm bơm và hệ thống thoát nước tại nhiều khu vực, gắn tiến độ công trình với trách nhiệm điều hành và hiệu quả phục vụ dân sinh.

Theo báo cáo tình hình phát triển kinh tế xã hội 10 tháng năm 2026 của UBND TP. Hà Nội, trong 13 công trình khẩn cấp giải quyết úng ngập, đã có 10 dự án hoàn thành, đưa vào vận hành; hai dự án hồ điều hòa Liên Mạc 1 và Chèm đang thi công, còn dự án hệ thống hỗ trợ kiểm soát ngập lụt trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư.

Tại phường Đông Ngạc, hồ Chèm và Liên Mạc 1 có diện tích lần lượt 9 ha và 13 ha, đã hoàn thành giải phóng mặt bằng. Hai công trình do Tập đoàn Vingroup tài trợ thi công, được triển khai theo phương án “3 ca, 4 kíp”, phấn đấu hoàn thành trong quý IV/2026.

Tuy nhiên, tiến độ vẫn còn nhiều thách thức. Theo báo cáo của UBND TP. Hà Nội, hồ Liên Mạc 1 khởi công ngày 20/8 nhưng mới đạt 1,45% khối lượng đào, vận chuyển đất; hồ Chèm đạt 45% khối lượng đóng cừ Larsen. Cả hai chưa triển khai thi công kè bờ, khiến mục tiêu hoàn thành trong quý IV/2026 đứng trước nguy cơ khó đạt.

Trong khi đó, số liệu Thống kê TP. Hà Nội công bố đầu tháng 11/2026 cho thấy, tính đến tháng 10, hồ Chèm đã đào được 83.256 m³ đất lòng hồ, hồ Liên Mạc 1 đạt khoảng 15% khối lượng. Dù phản ánh các hạng mục và cách xác định khối lượng khác nhau, những số liệu này đều cho thấy áp lực hoàn thành công trình trong thời gian còn lại của năm.

Đối với các dự án chống ngập cấp bách, mỗi hạng mục chậm tiến độ đồng nghĩa với việc năng lực trữ và điều tiết nước chưa được bổ sung đầy đủ. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải xác định rõ vướng mắc, nâng cao trách nhiệm chủ đầu tư, đơn vị thực hiện và nhà thầu, bảo đảm tiến độ gắn với chất lượng và khả năng vận hành thực tế.

Trong hai tháng cuối năm 2026, TP. Hà Nội xác định đẩy nhanh tiến độ thực hiện, giải ngân vốn đầu tư công là nhiệm vụ trọng tâm; tập trung tháo gỡ khó khăn về giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, vật liệu xây dựng và tổ chức thi công, đồng thời ưu tiên nguồn lực cho các dự án thoát nước, hạ tầng dân sinh.

Tại phía Tây Thủ đô, một số công trình đã phát huy tác dụng ngay trong quá trình xây dựng. Hồ điều hòa Phú Đô, phường Từ Liêm, có diện tích khoảng 31,5 ha, tổng mức đầu tư khoảng 1.166 tỷ đồng, đã hoàn tất đào lòng hồ và thi công kè bằng cọc bê tông dự ứng lực.

Từ tháng 5/2026, dù chưa hoàn thiện toàn bộ, hồ đã hỗ trợ tiêu thoát nước, giảm tải cho Trạm bơm Đồng Bông 1. Theo báo cáo, công trình dự kiến góp phần xử lý khoảng 8 điểm ngập úng xung quanh khu vực Mỹ Đình.

Cùng với Phú Đô, hồ điều hòa Đồng Bông 2 có diện tích khoảng 12 ha; hồ Thụy Phương 2 được đầu tư khoảng 717 tỷ đồng, dung tích dự kiến 500.000 m³, góp phần bổ sung năng lực điều tiết nước mưa cho đô thị.

Tại phường Đông Ngạc, hồ Thụy Phương 2 có diện tích 14,5 ha, đã cơ bản hoàn thành các hạng mục xây lắp chính, sẵn sàng vận hành phục vụ phòng, chống mưa bão. Các hạng mục mái kè, lan can, đường dạo và chiếu sáng đang tiếp tục hoàn thiện.

Ở xã An Khánh, hồ Yên Nghĩa 2 đã cơ bản vận hành; hồ Yên Nghĩa 1 có diện tích 20 ha đang tập trung đào đất, lắp đặt hệ thống cống kết nối, phấn đấu hoàn thành trong quý IV/2026.

Những kết quả trên cho thấy Hà Nội đang từng bước bổ sung năng lực chống ngập thông qua các dự án hạ tầng cụ thể. Tuy nhiên, hiệu quả điều hành phải được đánh giá bằng tiến độ hoàn thành, chất lượng công trình, khả năng kết nối hệ thống và mức độ cải thiện tình trạng úng ngập tại từng khu vực.

Gắn trách nhiệm điều hành với hiệu quả vận hành hạ tầng

Nếu các hồ điều hòa phía Tây tập trung bổ sung khả năng trữ nước cho khu vực đô thị hóa nhanh, những dự án phía Đông và phía Bắc Thủ đô đang hướng tới kết nối đồng bộ giữa hồ chứa, trạm bơm và mạng lưới tiêu thoát nước.

Tại phường Long Biên, dự án hồ điều hòa Cự Khối có diện tích mặt nước khoảng 30,25 ha đang được đẩy nhanh thi công. Theo kế hoạch, phần lòng hồ và hệ thống mương bao sẽ cơ bản hoàn thành trước ngày 31/12/2026, toàn bộ dự án dự kiến đưa vào sử dụng trước ngày 30/3/2027.

Đáng chú ý, hồ Cự Khối được định hướng kết nối với trạm bơm Cự Khối và công viên hồ Thạch Bàn, hình thành hệ thống tiêu thoát nước liên hoàn cho khu vực phía Đông. Cách tổ chức này cho thấy yêu cầu đầu tư hạ tầng chống ngập phải được đặt trong tổng thể, bảo đảm khả năng phối hợp vận hành giữa hồ điều hòa, hệ thống cống, mương và trạm bơm.

Tại phía Bắc Hà Nội, việc cải tạo, nâng cấp ba trạm bơm Tân Hưng, Cẩm Hà 1 và Tăng Long trên địa bàn xã Đa Phúc đang mang lại kết quả bước đầu. Tháng 12/2025, UBND TP. Hà Nội ban hành Quyết định số 6123/QĐ-UBND về xây dựng công trình khẩn cấp cải tạo, nâng cấp ba trạm bơm, với tổng mức đầu tư khoảng 213 tỷ đồng từ ngân sách TP.

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội được giao làm chủ đầu tư, Ban Quản lý, duy tu các công trình nông nghiệp và môi trường thuộc Sở là đơn vị thực hiện. Sau hơn tám tháng triển khai, các hạng mục chính gồm cống xả qua đê, trạm biến áp, bể hút, bể xả, kênh xả và nhà điều hành đã cơ bản hoàn thành.

Trong các đợt mưa lũ lớn tháng 8 và tháng 9/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã vận hành các tổ máy bơm, hỗ trợ tiêu thoát nước khi nhiều diện tích ven sông Cầu bị ngập.

Bà Hoàng Thị Hà, Phó Chủ tịch UBND xã Đa Phúc cho biết, việc tiêu thoát nước tại các xã Đa Phúc, Trung Giã và Sóc Sơn phụ thuộc chủ yếu vào ba trạm bơm trên. Qua đợt mưa lũ vừa qua, hệ thống vận hành khá trơn tru, góp phần tiêu thoát nước cho hàng trăm héc ta đất tự nhiên, giảm ngập lụt vùng ven sông Cầu, đặc biệt tại xã Đa Phúc.

Ông Đinh Công Sơn, Giám đốc Ban Quản lý, duy tu các công trình nông nghiệp và môi trường cho biết, sau khi tiếp nhận bàn giao từ Công ty TNHH MTV Đầu tư phát triển thủy lợi Hà Nội vào tháng 2/2026, đơn vị đã lựa chọn nhà thầu, đôn đốc thi công và cơ bản bảo đảm tiến độ.

Theo đại diện chủ đầu tư, sau khi hoàn thành nâng cấp, ba trạm bơm sẽ bảo đảm năng lực tiêu thoát nước chủ động cho 2.800 ha đất tự nhiên thuộc các xã Đa Phúc, Trung Giã và Sóc Sơn. Công trình phấn đấu hoàn thành trước ngày 31/12/2026, đưa vào vận hành chính thức từ năm 2027.

Bên cạnh đầu tư hạ tầng, giải quyết úng ngập còn đòi hỏi đổi mới tư duy quản lý không gian đô thị. Góp ý cho Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026 đến 2030, TS. Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam đề xuất nghiên cứu sử dụng công viên, sân vận động và các khu vực cây xanh làm vùng đệm tạm thời khi mưa lớn.

Theo ông, cần ưu tiên bố trí hồ điều hòa tại những nơi còn quỹ đất, kiểm soát tỷ lệ bê tông hóa và tăng diện tích bề mặt thấm nước trong các dự án xây dựng mới.

Định hướng này mở ra khả năng kết hợp hạ tầng chống ngập với phát triển không gian xanh, cải thiện cảnh quan và môi trường sống. Tuy nhiên, việc khai thác cảnh quan phải bảo đảm dung tích chứa nước, hành lang bảo vệ, an toàn và chức năng điều tiết của công trình.

Về lâu dài, hiệu quả chống ngập phụ thuộc vào khả năng kết nối đồng bộ hồ điều hòa, trạm bơm, hệ thống cống, kênh, mương và không gian xanh. Từ 10 công trình khẩn cấp đã đưa vào sử dụng đến những dự án đang chạy đua với tiến độ cuối năm, TP. Hà Nội đang từng bước nâng cao năng lực chống ngập.

Thước đo cuối cùng của trách nhiệm điều hành không nằm ở quy mô vốn đầu tư hay số lượng công trình, mà ở tiến độ hoàn thành, hiệu quả vận hành và khả năng bảo vệ đời sống người dân trước những trận mưa lớn.

Minh Anh