Hà Nội hướng tới đổi mới phương thức tuyển sinh lớp 10

Thành phố Hà Nội đang nghiên cứu lộ trình đổi mới thận trọng, tính đến phương án xét tuyển dựa trên kết quả học tập và rèn luyện ở cấp trung học cơ sở. Để thực hiện phương án này, việc xây dựng hệ thống đánh giá có độ tin cậy cao, thống nhất giữa các nhà trường là điều kiện tiên quyết.

Trước đề xuất thi tuyển vào lớp 10 với 2 môn Toán và Ngữ văn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã tham khảo ý kiến chuyên gia, nhà trường để góp ý vào dự thảo. Quan điểm đặt ra là việc giảm áp lực tuyển sinh không đơn thuần nằm ở số lượng môn thi. Điều cốt lõi chính là cách thức tổ chức kỳ thi thế nào để thực sự khoa học, nhẹ nhàng và công bằng.

Theo ông Nghiêm Văn Bình, giải pháp căn cơ nhất để giải quyết triệt để áp lực cạnh tranh chính là tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng quy mô trường lớp. Thành phố cần bảo đảm đủ chỗ học công lập theo nhu cầu học tập thực tế của học sinh trên địa bàn. Đây mới là gốc rễ của vấn đề, thay vì chỉ điều chỉnh các yếu tố kỹ thuật của kỳ thi.

Lộ trình đổi mới thận trọng và từng bước

Về định hướng đổi mới tuyển sinh những năm tới, Hà Nội đang nghiên cứu lộ trình thận trọng, thực hiện từng bước chứ không thay đổi đột ngột nhằm tránh gây xáo trộn cho học sinh, phụ huynh.

Trong năm học 2026 - 2027, thành phố dự kiến thí điểm khảo sát một số khối lớp, môn học thống nhất trên toàn địa bàn để từng bước hình thành mặt bằng đánh giá chung, bảo đảm tính khách quan, công bằng và xuyên suốt.

Chỉ khi mặt bằng đánh giá chung định hình vững chắc, Hà Nội mới tính đến phương án tuyển sinh vào lớp 10 dựa trên kết quả học tập, rèn luyện ở cấp trung học cơ sở. Điều kiện bắt buộc để xét tuyển là kết quả đánh giá định kỳ tại các trường phải chính xác, khách quan và đạt độ tin cậy thực chất.

Song song đó, việc khảo sát trên máy tính cũng được nghiên cứu vì phù hợp yêu cầu chuyển đổi số. Tuy nhiên, do tuyển sinh lớp 10 là kỳ thi quy mô lớn, Hà Nội cần thí điểm chặt chẽ để đánh giá đầy đủ điều kiện hạ tầng, độ an toàn và năng lực đội ngũ trước khi triển khai rộng.

Về một băn khoăn lớn của phụ huynh là nếu chuyển sang xét tuyển học bạ vào lớp 10, liệu có dẫn đến cuộc chạy đua điểm số khốc liệt từ lớp 6 và làm gia tăng áp lực học tập kéo dài hay không. Ông Nghiêm Văn Bình cho rằng, nếu xét tuyển chỉ dựa vào học bạ một cách cơ học, nó sẽ đặt ra thách thức lớn đối với tính khách quan của công tác đánh giá. Nếu không thay đổi cách đánh giá, xét tuyển không làm giảm áp lực, mà ngược lại còn kéo dài áp lực từ một kỳ thi ngắn hạn sang suốt quá trình học tập nhiều năm. Do đó, vấn đề cốt lõi không phải là chuyển đổi phương thức bằng mọi giá, mà là thay đổi phương pháp đánh giá để kết quả học tập phản ánh thực chất sự tiến bộ của người học.

Để giải quyết bài toán này, các nhà trường cần thay đổi tư duy từ quản lý sang quản trị chất lượng. Nhà trường phải nâng cao tính khách quan, công bằng, minh bạch trong đánh giá định kỳ, đồng thời quan tâm sự tiến bộ thực chất của học sinh. Khi hệ thống đánh giá chung hoàn thiện, có dữ liệu đủ tin cậy và cơ chế kiểm soát chất lượng, kết quả học bạ mới trở thành căn cứ vững chắc cho tuyển sinh.

Thí điểm khảo sát chung làm thước đo định lượng

Theo Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng, để khắc phục tình trạng kết quả đánh giá tại mỗi nhà trường có sự khác biệt về cách thức và mức độ, việc xây dựng một thước đo chung toàn thành phố là vô cùng cần thiết. Đây là lý do Hà Nội triển khai thí điểm khảo sát chung đề, chung thời điểm đối với một số khối lớp và môn học trong năm học 2026 - 2027. 

Quy trình khảo sát được thiết kế chặt chẽ: đề thi xây dựng thống nhất; quy trình coi thi, chấm thi được thực hiện theo hướng chấm tập trung hoặc chấm chéo để hạn chế tác động chủ quan; kết quả được cập nhật trực tiếp lên hệ thống quản lý chung để phục vụ đo lường.

Ông Nghiêm Văn Bình lưu ý kỳ khảo sát thí điểm hoàn toàn không nhằm tạo thêm kỳ thi hay gây áp lực, và cũng không nhất thiết sử dụng ngay để tính điểm học kỳ. Đây chỉ là bước thử nghiệm kỹ thuật nhằm đo lường chất lượng dạy học, kiểm chứng độ an toàn và tính khách quan của dữ liệu. Khi các điều kiện nghiệp vụ và chất lượng dữ liệu được bảo đảm, kết quả đánh giá mới được nghiên cứu sử dụng cho các bước tiếp theo.

Lộ trình đổi mới tuyển sinh lớp 10 sẽ tiếp tục mở rộng dần về phạm vi, số môn và phương thức tổ chức nếu kết quả thí điểm khảo sát chung năm học 2026 - 2027 đạt yêu cầu. Cùng với đó là việc chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật, đào tạo đội ngũ và từng bước xây dựng ngân hàng đề đủ lớn, bảo đảm chất lượng.

Đối với việc tuyển sinh trên máy tính, Hà Nội áp dụng nguyên tắc thận trọng với việc thử nghiệm, đánh giá rủi ro, kiểm tra độ an toàn và chỉ triển khai rộng rãi khi các điều kiện đáp ứng đầy đủ. Ngành giáo dục xác định không thể thay đổi một phương thức tuyển sinh quy mô lớn bằng một bước đi vội vàng.

"Mục tiêu cuối cùng của lộ trình đổi mới tuyển sinh lớp 10 vẫn là giảm áp lực thực chất cho học sinh, bảo đảm công bằng và nâng cao chất lượng giáo dục", ông Nghiêm Văn Bình nói.

Để đạt được điều đó, thành phố sẽ giải quyết đồng thời bài toán về quy mô trường lớp, tạo cơ hội học tập công lập đi đôi với chất lượng đánh giá học thuật và độ tin cậy của dữ liệu đánh giá chung. Sự đồng hành từ phía gia đình và nhà trường trong tiến trình đổi mới từng bước này sẽ là nhân tố quyết định đem lại sự công bằng bền vững cho giáo dục Thủ đô.

Minh Anh