Hà Nội mở rộng cơ chế đổi mới, thu hút nhân lực và khuyến khích sáng tạo

Trong quá trình phát triển, Hà Nội đứng trước nhiều yêu cầu cần cách tiếp cận mới, từ quản trị đô thị, chuyển đổi số đến phát triển khoa học, công nghệ và nâng cao chất lượng dịch vụ công. Một số vấn đề phát sinh nhanh hơn khả năng điều chỉnh của các quy định hiện hành, trong khi việc triển khai những nhiệm vụ mới đòi hỏi đội ngũ có chuyên môn và năng lực tổ chức thực hiện.

Luật Thủ đô số 02/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, dành những quy định riêng để giải quyết các yêu cầu này. Trong đó, cơ chế thí điểm chính sách, thu hút nhân lực và xác định trách nhiệm pháp lý có quan hệ trực tiếp với nhau, tạo thêm điều kiện để Hà Nội chủ động triển khai các giải pháp phát triển.

Có cơ chế thử nghiệm những chính sách mới

Điều 9 Luật Thủ đô năm 2026 cho phép thành phố quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định để áp dụng tại Hà Nội.

Phạm vi thí điểm khá rộng, bao gồm mô hình tổ chức bộ máy và quản trị địa phương; mô hình kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp đô thị; quản lý không gian và phát triển bền vững. Thành phố cũng có thể nghiên cứu những phương thức mới trong huy động, phân bổ nguồn lực và giải quyết các vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống của người dân.

Việc được trao thẩm quyền thí điểm tạo điều kiện để Hà Nội chủ động đề xuất giải pháp phù hợp với đặc điểm của một đô thị lớn. Tuy nhiên, cơ chế này không đồng nghĩa thành phố có thể áp dụng bất kỳ chính sách nào mà không cần thực hiện các điều kiện pháp lý.

Luật quy định rõ các lĩnh vực không được thí điểm, đồng thời yêu cầu bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, môi trường đầu tư kinh doanh bình đẳng và sự công khai, minh bạch. Thời gian thí điểm không quá 5 năm và có thể được gia hạn nhưng không quá 5 năm.

Trên cơ sở chấp thuận của cấp có thẩm quyền, HĐND thành phố ban hành nghị quyết thí điểm, xác định cụ thể mục tiêu, phạm vi, đối tượng, thời gian, địa bàn, kết quả dự kiến và biện pháp quản trị rủi ro. UBND thành phố chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện, theo dõi, đánh giá và xử lý những vấn đề phát sinh.

Đáng chú ý, Luật yêu cầu tạm dừng thí điểm khi xuất hiện ảnh hưởng tiêu cực vượt quá mức đã dự báo. Kết quả thực hiện phải được đánh giá để quyết định tiếp tục, điều chỉnh hoặc kết thúc, đồng thời làm cơ sở kiến nghị hoàn thiện pháp luật nếu mô hình chứng minh được hiệu quả.

Tăng quyền chủ động thu hút người tài

Để triển khai những mô hình mới, yếu tố con người giữ vai trò quan trọng. Điều 25 Luật Thủ đô trao HĐND thành phố thẩm quyền quy định chính sách thu hút, trọng dụng, đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao làm việc tại các cơ quan, tổ chức, đơn vị và doanh nghiệp trên địa bàn.

Các chính sách có thể bao gồm thu nhập, tiền lương, tiền thưởng, chế độ đãi ngộ, nhà ở, cư trú và điều kiện làm việc cần thiết. Luật cũng cho phép xây dựng cơ chế đặc thù để thu hút chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng và những người có trình độ cao trong các lĩnh vực ưu tiên.

Điểm đáng chú ý là phạm vi thu hút nhân lực không giới hạn trong cơ quan hành chính. Việc phát triển nguồn nhân lực cho doanh nghiệp và những ngành trọng điểm được đặt trong yêu cầu chung về nâng cao năng lực phát triển của Thủ đô.

Trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, việc có đội ngũ chuyên gia đủ năng lực là điều kiện để xây dựng, vận hành và đánh giá các mô hình mới. Với các dự án hạ tầng hoặc chương trình phát triển đô thị quy mô lớn, thành phố cũng cần nhân lực có khả năng quản lý những nhiệm vụ phức tạp, phối hợp nhiều lĩnh vực chuyên môn.

Tháng 10/2026, Chính phủ ban hành Chương trình hành động về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, trong đó đặt ra nhiệm vụ hoàn thiện cơ chế tài chính, chính sách đãi ngộ và bảo vệ người thực hiện nhiệm vụ đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung.

Định hướng này có sự tương đồng với các cơ chế đã được quy định trong Luật Thủ đô, tạo thêm cơ sở để Hà Nội tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách nhân lực theo thẩm quyền. Tuy nhiên, các nhiệm vụ trong chương trình hành động của Chính phủ không đồng nghĩa những chính sách cụ thể của Hà Nội đã được ban hành hoặc áp dụng.

Khuyến khích sáng tạo đi cùng trách nhiệm

Một vấn đề quan trọng khi triển khai chính sách mới là xác định trách nhiệm trong trường hợp kết quả thực hiện không đạt như dự kiến hoặc phát sinh thiệt hại.

Điều 34 Luật Thủ đô quy định việc loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị và những người tham gia xây dựng, ban hành, thi hành Luật Thủ đô, văn bản thực hiện Điều 8 và Điều 9, trong trường hợp không vụ lợi, đã thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.

Quy định này tạo cơ sở pháp lý để phân biệt rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ đúng quy định với hành vi vi phạm pháp luật. Việc xem xét trách nhiệm phải căn cứ vào các điều kiện cụ thể, không phải cơ chế miễn trách nhiệm đương nhiên cho mọi trường hợp đổi mới, sáng tạo.

Luật đồng thời yêu cầu xử lý nghiêm hành vi tham nhũng, trục lợi, nhũng nhiễu và các vi phạm khác trong quá trình thực hiện. Cơ chế khuyến khích đổi mới vì vậy được đặt cùng yêu cầu kiểm soát quyền lực, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương.

Khi kết hợp ba nhóm quy định, Hà Nội có thêm cơ sở để tổ chức những thử nghiệm chính sách được kiểm soát, huy động đội ngũ chuyên môn phù hợp và xác định rõ trách nhiệm của người thực hiện. Đây là những điều kiện quan trọng để các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô từng bước được cụ thể hóa thành giải pháp phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Minh Anh