Lời giải cho bài toán xử lý rác thải và định hướng kinh tế tuần hoàn tại Hà Nội

Trước khi làm việc với UBND phường, Đoàn giám sát đã khảo sát thực tế tại Khu xử lý chất thải rắn Xuân Sơn và Nhà máy điện rác Seraphin tại phường Tùng Thiện.

Theo báo cáo của Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp và Môi trường trực thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường, từ ngày 1/1/2023, Khu xử lý chất thải rắn Xuân Sơn được UBND thành phố giao Sở Xây dựng bàn giao cho Sở Tài nguyên và Môi trường, nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường, tiếp nhận, quản lý. 

Hiện nay, khu xử lý có các đơn vị vận hành bao gồm Công ty Cổ phần Công nghệ môi trường xanh Seraphin thuộc tập đoàn AMACAO, đơn vị vận hành Nhà máy điện rác Seraphin theo phương thức đặt hàng xử lý rác thải sinh hoạt bằng phương pháp đốt phát điện. Công ty Cổ phần Môi trường và Công trình đô thị Sơn Tây, đơn vị vận hành khu chôn lấp hợp vệ sinh.

Để tăng công suất tiếp nhận và bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường, Khu xử lý chất thải rắn Xuân Sơn đã mở rộng hợp nhất các ô chôn lấp của giai đoạn I, II với bãi chôn lấp rác thải hợp vệ sinh khu 5,6ha. Từ ngày 1/7/2025 đến 31/7/2026, khu xử lý đã tiếp nhận, xử lý tổng cộng 95.480 tấn rác bằng phương pháp chôn lấp hợp vệ sinh, trung bình 241 tấn/ngày.

Song song với đó, Nhà máy điện rác Seraphin đang vận hành công nghệ lò ghi cơ học với hệ thống lò đốt Martin của Đức gồm 3 lò đốt, công suất 750 tấn/ngày/lò. Khối lượng tiếp nhận, xử lý rác thải sinh hoạt trung bình đạt 2.250 tấn/ngày. Từ ngày 1/7/2025 đến 31/7/2026, nhà máy đã tiếp nhận, xử lý tổng số 764.601 tấn rác bằng phương pháp đốt rác phát điện, đạt mức trung bình 1.930 tấn/ngày. Lượng tro bay được xử lý thời gian qua là 15.764 tấn, phát sinh 119.824 tấn xỉ đáy lò. Đáng chú ý, sản lượng điện phát từ đốt rác đạt trên 309 triệu kWh, sản lượng điện lên lưới là gần 270 triệu kWh.

Đối với việc vận hành trạm xử lý nước rỉ rác do Công ty Cổ phần Môi trường và Công trình đô thị Sơn Tây phụ trách, từ thời điểm trạm đi vào hoạt động vào ngày 21/8/2026, công suất đạt được khoảng 591m3/ngày đêm. Việc xử lý bằng phương pháp đốt điện đã giúp giảm tối đa khối lượng rác thải tiếp nhận, giảm 11% khối lượng so với xử lý bằng chôn lấp hợp vệ sinh, cải thiện chất lượng môi trường khu vực. Đồng thời, diện tích rác hở được phủ vải HDPE giúp hạn chế mùi hôi, ruồi nhặng, bảo đảm môi trường sạch sẽ.

Hướng tới xử lý chất thải bằng công nghệ hiện đại, giảm chôn lấp

Mặc dù toàn bộ lượng rác sinh hoạt phát sinh hàng ngày trên địa bàn phường được thu gom và vận chuyển vào khu xử lý theo quy định, không có lượng rác tồn đọng trong ngày, chính quyền địa phương vẫn đối mặt với nhiều áp lực. Tại buổi làm việc, Chủ tịch UBND phường Tùng Thiện Nguyễn Viết Đạt cho biết, trên địa bàn đang triển khai thi công 13 dự án đầu tư xây dựng thuộc lĩnh vực giao thông, hạ tầng kỹ thuật. Quá trình này phát sinh khối lượng lớn chất thải rắn xây dựng, tập trung theo từng giai đoạn thi công và có xu hướng gia tăng khi các dự án đồng loạt triển khai.

Khó khăn lớn nhất hiện nay là phường chưa có điểm tập kết, xử lý chất thải rắn xây dựng, gây cản trở lớn cho việc quản lý và kiểm soát tình trạng đổ thải không đúng quy định. Vẫn còn một số trường hợp vi phạm, nhưng rất khó xác định đối tượng do hành vi đổ thải diễn ra rất nhanh, ngoài giờ hành chính hoặc tại các khu vực vắng người. Bên cạnh đó, có thời điểm vẫn phát sinh phản ánh của người dân liên quan đến mùi, bụi và các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường không khí quanh Khu xử lý chất thải rắn Xuân Sơn.

Để giải quyết các bất cập, phường Tùng Thiện kiến nghị các Bộ, ngành Trung ương tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức và hướng dẫn kỹ thuật về quản lý chất thải. Phường đề nghị giữ nguyên định hướng đối với 2 nhà máy xử lý chất thải bằng công nghệ hiện đại hiện có, không tiếp tục mở rộng thêm các loại hình, công nghệ xử lý chất thải khác ngoài các cơ sở đã được đầu tư, phê duyệt nhằm từng bước chấm dứt xử lý bằng chôn lấp truyền thống.

Về mặt kỹ thuật, Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị Thành phố chỉ đạo Công ty Cổ phần Công nghệ môi trường xanh Seraphin khẩn trương hoàn thành, triển khai phương án kỹ thuật xử lý tro bay tại Nhà máy điện rác Sóc Sơn theo hướng tăng cường tái sử dụng, tái chế, giảm thiểu tối đa việc chôn lấp tro bay sau hóa rắn; từng bước tiến tới không thực hiện xử lý tro bay bằng hình thức chôn lấp theo đúng chỉ đạo của thành phố.

Trong thời gian chưa hoàn thiện, đưa vào vận hành công nghệ xử lý, tái chế tro bay tại nhà máy điện rác Seraphin, Trung tâm kiến nghị thành phố xem xét chấp thuận phương án chôn lấp tro bay và vị trí chôn lấp tro bay cho khối lượng đã được hóa rắn đến khi công nghệ xử lý triệt để tro bay được áp dụng.

Định hướng phát triển bền vững và cơ chế đặc thù từ Luật Thủ đô

Tại cuộc họp, thành viên Đoàn giám sát đã trao đổi, đề nghị các đơn vị làm rõ một số nội dung quan trọng như việc phân cấp nguồn lực bảo vệ môi trường cho cấp xã đã bảo đảm hay chưa; phương pháp đốt rác phát điện có giải quyết được triệt để vấn đề môi trường hay không. Các thành viên cũng gợi mở về chính sách hỗ trợ an sinh cho người dân địa phương quanh khu xử lý rác, đồng thời nhấn mạnh cần xây dựng mô hình điểm về xử lý rác bảo đảm các điều kiện vệ sinh để biến các nhà máy xử lý rác thành khu du lịch trải nghiệm.

Phát biểu kết luận buổi làm việc, Trưởng ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường HĐND thành phố Hà Nội Nguyễn Thị Diễm Hằng ghi nhận những kết quả đạt được của các đơn vị trong việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường thời gian qua.

Ghi nhận kiến nghị của phường về đơn giá, định mức, Trưởng đoàn giám sát cho biết Đoàn sẽ tiếp tục làm việc với các sở, ngành để nghiên cứu, làm rõ, đồng thời đề nghị UBND Thành phố chỉ đạo các cơ quan chuyên môn rà soát, tham mưu, bởi đây không phải vấn đề riêng của một phường mà đã được nhiều địa phương phản ánh, cần sớm được đánh giá một cách tổng thể. Trong bối cảnh Luật Thủ đô trao cho thành phố Hà Nội những cơ chế, chính sách đặc thù, cho phép ban hành một số quy định phù hợp với điều kiện thực tiễn của Thủ đô, các nội dung liên quan đến đơn giá, định mức cũng cần được nghiên cứu theo hướng phù hợp, khả thi và sát thực tế.

Theo đồng chí Nguyễn Thị Diễm Hằng, Thành phố hiện đang chỉ đạo quyết liệt việc rà soát, tổng hợp các khu xử lý chất thải theo quy hoạch. Đặc biệt, đối với chủ trương đẩy nhanh việc đốt, giảm và hoàn nguyên các khu xử lý chất thải, cần nghiên cứu kỹ lưỡng phương án công nghệ trước khi triển khai. 

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy công nghệ đốt không thể xử lý toàn bộ lượng chất thải; phần còn lại sau xử lý vẫn cần được phân loại, quản lý và có phương án phù hợp. Do đó, cùng với việc lựa chọn công nghệ, cần đánh giá đầy đủ hiệu quả sử dụng đất, chất lượng đất sau quá trình xử lý, các nguy cơ môi trường cũng như tác động lâu dài đến sức khỏe và đời sống người dân.

Trưởng đoàn giám sát cũng đánh giá cao ý tưởng chuyển đổi khu vực xử lý chất thải thành mô hình sinh thái, tuần hoàn là hướng đi cần được nghiên cứu nghiêm túc. Trong bối cảnh Thành phố đang thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, việc tận dụng các khu vực đã qua xử lý để hình thành không gian tái chế, sản xuất tuần hoàn, bảo đảm các yêu cầu nghiêm ngặt về môi trường có thể mở ra hướng phát triển mới. Đối với các chính sách hỗ trợ, qua thực tiễn giám sát tại các địa phương có khu xử lý chất thải, Đoàn giám sát sẽ tổng hợp các vấn đề phát sinh, nghiên cứu và kiến nghị Thành phố có giải pháp phù hợp.

Đồng chí Nguyễn Thị Diễm Hằng đề nghị phường Tùng Thiện sau buổi làm việc cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện báo cáo, bổ sung đầy đủ các nội dung đã trao đổi, nhất là những đánh giá về tác động của khu xử lý chất thải Xuân Sơn đối với người dân và đời sống kinh tế - xã hội địa phương. 

Các kiến nghị, đề xuất cũng cần xác định rõ thẩm quyền, cơ quan chịu trách nhiệm và nội dung cần Thành phố chỉ đạo. Trên cơ sở đó, Đoàn giám sát sẽ tổng hợp, kiến nghị UBND Thành phố chỉ đạo các sở, ngành nghiên cứu, giải quyết.

Minh Anh