Luật Thủ đô 2026: Khơi thông nguồn lực đất đai cho tái thiết và phát triển đô thị

Mở lối tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài

Trong quá trình phát triển của một đô thị đặc biệt với quy mô dân số lớn và tốc độ đô thị hóa nhanh như Hà Nội, đất đai luôn là nguồn lực quan trọng hàng đầu nhưng cũng là lĩnh vực phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc nhất.

Nhiều năm qua, thành phố đã tập trung chỉ đạo xử lý hàng loạt tồn tại liên quan đến quản lý, sử dụng đất đai. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn nhiều vụ việc có tính chất lịch sử, phức tạp kéo dài qua nhiều giai đoạn khác nhau. Đó là các trường hợp đất có nguồn gốc lịch sử chưa được xử lý dứt điểm; đất nông, lâm trường giao khoán cho hộ gia đình; đất xen kẹt trong khu dân cư; đất công bị sử dụng sai mục đích; các dự án giao đất không đúng thẩm quyền hoặc chưa hoàn thiện đầy đủ thủ tục pháp lý.

Bên cạnh đó, công tác bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng tại nhiều dự án trọng điểm thường gặp khó khăn do hệ thống chính sách pháp luật thay đổi qua các thời kỳ, trong khi các quy định về đất đai, quy hoạch, đầu tư và xây dựng có lúc chưa thật sự đồng bộ.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, không ít vụ việc tồn đọng kéo dài không phải do chính quyền địa phương thiếu quyết tâm xử lý mà xuất phát từ những khoảng trống pháp lý hoặc giới hạn về thẩm quyền trong giai đoạn trước. Nhiều nội dung phải xin ý kiến qua nhiều cấp, nhiều cơ quan khác nhau, làm kéo dài thời gian giải quyết, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và khai thác nguồn lực đất đai.

Trong bối cảnh đó, Luật Thủ đô năm 2026 được xem là một bước tiến quan trọng về thể chế khi trao cho Hà Nội nhiều cơ chế đặc thù, vượt trội để chủ động giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Tinh thần xuyên suốt của luật là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tăng tính chủ động cho chính quyền thành phố trong quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện. Đây được xem là cơ sở quan trọng để Hà Nội tháo gỡ những tồn tại lịch sử về đất đai, quy hoạch và phát triển đô thị.

Tại phiên thảo luận tổ của Kỳ họp thứ 4 (kỳ họp chuyên đề) HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII ngày 12/6/2026, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, Luật Thủ đô năm 2026 sẽ tạo đột phá trong xử lý đất đai, quy hoạch và phát triển đô thị.

Theo Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, thành phố kỳ vọng luật sẽ giúp giải quyết nhiều tồn tại kéo dài liên quan đến đất dịch vụ, các trường hợp giao đất không đúng thẩm quyền và nhiều vấn đề lịch sử khác trong quản lý, sử dụng đất đai. Đây được xem là một trong những nội dung được các địa phương, cơ sở đặc biệt quan tâm, bởi phần lớn các vụ việc phức tạp hiện nay đều liên quan đến những tồn tại hình thành qua nhiều thời kỳ, vượt quá phạm vi xử lý theo cơ chế thông thường.

Tạo dư địa mới cho tái thiết đô thị

Không chỉ tháo gỡ những tồn tại của quá khứ, Luật Thủ đô năm 2026 còn hướng tới mục tiêu tạo lập không gian phát triển mới cho Hà Nội trong tương lai.

Một trong những nội dung đáng chú ý là các cơ chế liên quan đến cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ và chỉnh trang đô thị. Trong nhiều năm qua, cải tạo chung cư cũ luôn được xem là bài toán khó của Hà Nội do vướng mắc về quy hoạch, hệ số sử dụng đất, cân đối lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Luật Thủ đô năm 2026 đã mở ra cơ chế linh hoạt hơn trong tổ chức thực hiện, cho phép thành phố chủ động nghiên cứu các giải pháp phù hợp với đặc thù của từng khu vực, từng dự án. Điều này tạo điều kiện để Hà Nội đẩy nhanh tiến độ cải tạo các khu chung cư cũ, từng bước xây dựng diện mạo đô thị hiện đại, văn minh hơn.

Cùng với đó, việc phát triển các khu đô thị mới, các đô thị vệ tinh, các khu vực phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD) cũng đòi hỏi nguồn lực đất đai rất lớn. Khi các vướng mắc về cơ chế được tháo gỡ, việc huy động nguồn lực từ đất đai cho đầu tư hạ tầng và phát triển đô thị sẽ thuận lợi hơn.

Theo các chuyên gia quy hoạch, nguồn lực đất đai không chỉ là quỹ đất để xây dựng các công trình mà còn là nguồn lực tài chính quan trọng cho đầu tư phát triển. Việc khai thác hiệu quả giá trị đất đai sẽ góp phần tạo nguồn vốn cho các dự án hạ tầng chiến lược, các công trình giao thông trọng điểm và các chương trình phát triển đô thị của thành phố.

Nâng cao năng lực thực thi để biến cơ chế thành động lực phát triển

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho rằng, cơ chế đặc thù chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm với năng lực tổ chức thực hiện tương xứng.

Việc Luật Thủ đô năm 2026 trao quyền nhiều hơn cho Hà Nội đồng nghĩa với yêu cầu cao hơn về trách nhiệm giải trình, tính minh bạch và hiệu quả quản trị. Thành phố cần tiếp tục hoàn thiện các quy định hướng dẫn, quy trình thực hiện để bảo đảm các cơ chế mới được vận hành thông suốt, tránh phát sinh những điểm nghẽn mới.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đất đai được xem là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi toàn bộ dữ liệu đất đai được số hóa, cập nhật đồng bộ và kết nối trên hệ thống thống nhất, thời gian xử lý hồ sơ sẽ được rút ngắn đáng kể, đồng thời hạn chế tranh chấp, khiếu kiện và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam Trần Ngọc Chính cho rằng, Hà Nội đang triển khai hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược, phát triển đô thị vệ tinh và cải tạo chung cư cũ. Vì vậy, việc sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai có ý nghĩa quyết định đối với tốc độ tăng trưởng và chất lượng phát triển của Thủ đô trong giai đoạn tới.

Theo ông, cùng với việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, Hà Nội cần tiếp tục đẩy mạnh số hóa dữ liệu đất đai, xây dựng hệ thống quản lý hiện đại, minh bạch nhằm khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đặc biệt quan trọng này.

Sự ra đời của Luật Thủ đô năm 2026 cùng các cơ chế triển khai đồng bộ đang mở ra cơ hội mới để Hà Nội giải quyết những tồn tại kéo dài về đất đai, đồng thời khai thác hiệu quả hơn nguồn lực nội sinh cho phát triển. Khi các điểm nghẽn được tháo gỡ, nguồn lực đất đai được sử dụng hiệu quả và năng lực thực thi tiếp tục được nâng cao, Thủ đô sẽ có thêm điều kiện để tăng tốc phát triển, xây dựng đô thị văn hiến, văn minh, hiện đại và bền vững trong giai đoạn mới.

Đồng thời, việc khơi thông nguồn lực đất đai cần gắn chặt với yêu cầu phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường. Các khu đất sau khi được rà soát, xử lý phải được đưa vào sử dụng đúng quy hoạch, đúng mục đích, ưu tiên cho hạ tầng công cộng, không gian xanh, dịch vụ đô thị và các dự án tạo giá trị gia tăng bền vững cho người dân.

Đây cũng là cơ sở để Hà Nội nâng cao chất lượng quản trị đô thị, giảm lãng phí nguồn lực, tạo môi trường đầu tư minh bạch, ổn định hơn. Khi đất đai được quản lý bằng dữ liệu đầy đủ, quy hoạch được thực hiện nhất quán và các vướng mắc được xử lý kịp thời, niềm tin của người dân, doanh nghiệp vào chính sách phát triển của Thủ đô sẽ tiếp tục được củng cố.

Thùy Chi