Luật Thủ đô 2026: Mở không gian mới cho văn hóa và sáng tạo Hà Nội

 Điểm mới mang tính đột phá cho phát triển văn hóa Hà Nội

Theo Luật sư Nguyễn Hưng Quang, Luật Thủ đô 2026 kế thừa những chính sách đột phá của Luật Thủ đô 2024 về phát triển văn hoá và đổi mới sáng tạo, Luật Thủ đô 2026 bổ sung thêm một số quy định liên quan dựa trên những nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, như Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 80-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về phát triển văn hoá Việt Nam.

Những điểm mới của Luật Thủ đô 2026 bao gồm: Quy định về phân quyền để giao thẩm quyền cho Hội đồng nhân dân hoặc Uỷ ban nhân dân quy định những nội dung liên quan phát triển văn hoá, thể thao, du lịch trên địa bàn Thủ đô. Bên cạnh đó tổ chức, hoạt động, cơ chế quản lý, chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển khu phát triển thương mại và văn hóa, trung tâm công nghiệp văn hóa, các loại hình tổ chức, thiết chế văn hóa khác;

Luật cũng đưa ra cơ chế quản lý, khai thác hoạt động quảng cáo; Quy định cơ chế hợp tác công - tư trong quản lý, khai thác, sử dụng công trình kiến trúc có giá trị; Cơ chế quản lý, khai thác hoạt động quảng cáo;

Đồng thời mở đường cho hoạt động đầu tư kinh doanh sản phẩm, dịch vụ được tổ chức và vận hành trong thời gian ban đêm, nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng đô thị, thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa và du lịch. Có thể nói, những quy định của Luật Thủ đô 2026 đã tạo ra một khung pháp luật vượt trội để Thủ đô có thể hình thành và phát triển các không gian văn hoá sáng tạo.

Tuy nhiên, quy định về khu thương mại và văn hóa, trung tâm công nghiệp văn hóa đã có quy định từ Luật Thủ đô 2024 và được tiếp tục kế thừa tại Luật Thủ đô 2026. Năm 2025, Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội cũng đã ban hành các nghị quyết quy định cụ thể về khu thương mại và văn hóa, trung tâm công nghiệp văn hóa. Thực tế do pháp luật trong giai đoạn vừa qua có rất nhiều thay đổi ảnh hưởng đến việc thành lập và vận hành các khu thương mại và văn hóa, trung tâm công nghiệp văn hóa nên đã dẫn đến Hà Nội chưa thể thành lập được một khu phát triển thương mại và văn hoá hay trung tâm công nghiệp văn hoá nào. Tuy nhiên, một số đơn vị sự nghiệp, cộng đồng dân cư đã lập đề án đề nghị thành lập trung tâm công nghiệp văn hoá, khu phát triển thương mại và văn hoá trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Luật Thủ đô 2026 đã cho phép thành lập "các loại hình tổ chức, thiết chế văn hóa khác" và "hoạt động đầu tư kinh doanh sản phẩm, dịch vụ được tổ chức và vận hành trong thời gian ban đêm, nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng đô thị, thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa và du lịch". Tháng 6 vừa qua, Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội cũng vừa ban hành một nghị quyết về hoạt động kinh tế đêm trên địa bàn Thành phố. Những quy định này đã tạo cơ sở pháp lý để Thủ đô có thể quy định, thành lập các thiết chế văn hoá mới và các mô hình, hoạt động kinh tế đêm theo định hướng của Đảng.

Để có thể thực hiện trên thực tế, Luật sư Nguyễn Hưng Quang nhấn mạnh khu thương mại và văn hóa, trung tâm công nghiệp văn hóa hay tổ chức, thiết chế văn hóa trong mô hình hoạt động kinh tế đêm (như khu, tuyến, điểm kinh tế đêm) cần phải có sự tham gia của người dân (có trên 50% người dân đồng thuận), tham gia của doanh nghiệp, tổ chức tham gia đầu tư và vận hành tại những khu vực này. Đặc biệt, sự tham gia của người dân vào các mô hình này sẽ giúp cho sự phát triển bền vững, có nội dung thực chất, có hàm lượng văn hoá từ đời sống của người dân.

Gỡ "nút thắt" để nhân lực sáng tạo trở thành chủ thể

Liên quan đến chính sách thu hút và trọng dụng nhân lực sáng tạo, Luật Thủ đô 2026 đã thiết lập hành lang pháp lý cho việc hỗ trợ nghệ sĩ, nghệ nhân, người thực hành di sản, vận động viên và huấn luyện viên. Ngoài ra, các chủ thể sáng tạo gắn với khoa học công nghệ còn có thể hưởng thêm các chính sách ưu đãi trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo.

Theo quan điểm của Luật sư Nguyễn Hưng Quang, quy định của Luật Thủ đô 2026 về "chính sách ưu đãi, hỗ trợ người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, nghệ nhân, người thực hành di sản văn hóa phi vật thể, vận động viên, huấn luyện viên" cũng là tạo hành lang pháp lý về thu hút và trọng dụng nguồn nhân lực trong lĩnh vực văn hoá. Ngoài ra, đối với các chủ thể sáng tạo văn hoá có gắn với khoa học công nghệ trong các hoạt động công nghiệp văn hoá thì chủ thể còn có thể được hưởng các chính sách ưu đãi, hỗ trợ của Thành phố trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

"Theo quan điểm của tôi, "nút thắt" trong việc trọng dụng nhân lực sáng tạo trong lĩnh vực văn hoá trước hết là mức thù lao chưa tương xứng. Bên cạnh đó, thủ tục hành chính tuyển dụng phải đơn giản; cơ chế vinh danh phù hợp đối với các chủ thể sáng tạo. Trên thực tế, có những cá nhân quan tâm tới thù lao, có cá nhân sẵn sàng đóng góp với Nhà nước nhưng thủ tục hành chính về tuyển dụng lại khá rườm rà, phức tạp dẫn đến họ không còn kiên nhẫn, hứng thú trong việc tham gia các hoạt động văn hoá với thành phố. Có những cá nhân sẵn sàng đóng góp tham gia với Thủ đô, không đặt ra các vấn đề về tài chính hay công việc nên cần có cơ chế vinh danh, ghi nhận công sức đóng góp của họ. Thủ đô cần phải có chính sách, quy định pháp luật của Thành phố để xử lý các vướng mắc này", ông Nguyễn Hưng Quang nhấn mạnh.

Mở không gian văn hóa sáng tạo thu hút nhà đầu tư và cộng đồng sáng tạo

Việc ban hành các chính sách ưu đãi cụ thể đối với các dự án không gian văn hóa sáng tạo được xem là yếu tố quan trọng để thu hút nhà đầu tư và cộng đồng sáng tạo tham gia. Theo ông Nguyễn Hưng Quang, để giữ được định hướng về phát triển các không gian văn hoá sáng tạo và giữ bản sắc văn hoá, Hà Nội cần có một kế hoạch cụ thể theo từng thời kỳ (từ 3 đến 5 năm) về việc tổ chức và hình thành các không gian văn hoá sáng tạo, bao gồm các trung tâm công nghiệp văn hoá với nhiều nội dung hoạt động, các khu phát triển thương mại văn hoá với những đặc điểm văn hoá đô thị và làng nghề khác nhau, các khu, tuyến, điểm kinh tế đêm…

Tiếp đến, kế hoạch này đòi hỏi cần phải có định hướng của Nhà nước về tổ chức không gian, lĩnh vực, ngành nghề công nghiệp văn hoá, một số khu vực có công trình kiến trúc có giá trị, di sản văn hoá hoặc tại một số những địa điểm đặc biệt về văn hoá, du lịch. 

Ngoài ra, Hà Nội có thể tính toán sử dụng một số trụ sở cơ quan, trường học, nhà máy cũ không còn sử dụng để có thể tạo thành những không gian văn hoá sáng tạo. Kinh nghiệm ở nhiều thành phố lớn trên thế giới đã sử dụng những địa điểm này thành các không gian văn hoá sáng tạo, giúp cho người dân hiểu được các giá trị về di sản công nghiệp, người sáng tạo có được điều kiện tiếp cận địa điểm với mức chi phí thấp.

Cuối cùng, Thủ đô cũng cần có quy định ưu đãi của Nhà nước đối với những dự án hình thành không gian văn hoá sáng tạo để các nhà đầu tư, người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, nghệ nhân, người thực hành di sản văn hóa phi vật thể tham gia biết, sẵn sàng đầu tư tài chính, tham gia các hoạt động nghệ thuật, sáng tạo văn hoá và quyết tâm thực hiện các dự án không gian sáng tạo đó.

Minh Thư