Mở 'đường băng' cho công nghiệp văn hoá Hà Nội cất cánh

"Cú hích" thể chế cho công nghiệp văn hoá

Trao đổi với phóng viên Báo điện tử Chính phủ, Luật sư Nguyễn Hưng Quang, Trưởng Văn phòng luật sư NHQuang & Cộng sự, Chủ tịch Trung tâm Hòa giải thương mại quốc tế Việt Nam cho biết, Luật Thủ đô 2026 tiếp tục những quy định vượt trội, đặc thù của Luật Thủ đô 2024, bổ sung những định hướng về phát triển công nghiệp văn hoá (CNVH) theo Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá, Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới và Chương trình số 08-CTr/TU ngày 17/3/2026 của Thành uỷ Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW.

Hiện nay, các vấn đề về phát triển CNVH được xác định tại các văn bản có tính chính sách và một số quy định pháp luật chuyên ngành, như Luật Điện ảnh, Luật Quảng cáo, Luật Xuất bản, Luật Du lịch, Luật Sở hữu trí tuệ… Nhưng để có thể hình thành các thiết chế đặc thù trong hoạt động CNVH hay khuyến khích các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong các lĩnh vực CNVH hay thu hút nhà đầu tư lớn vào các lĩnh vực CNVH thì các quy định pháp luật hiện hành chưa thực sự rõ ràng. Do đó, Luật Thủ đô 2026 đã góp phần tạo một khuôn khổ pháp lý để có thể thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ về phát triển CNVH của Thủ đô, đồng thời kế thừa, bù đắp khoảng trống và hoàn thiện khung pháp lý hiện hành để phát triển các hoạt động CNVH trên địa bàn Thủ đô.

Thứ nhất, để có thể thúc đẩy phát triển CNVH trên địa bàn Thủ đô, Hội đồng nhân dân (HĐND) Thành phố Hà Nội được giao thẩm quyền trong việc ban hành các chính sách quan trọng nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá Thủ đô và phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô, như quy định các chính sách khuyến khích, huy động nguồn lực xã hội hóa, sử dụng ngân sách và hỗ trợ các tổ chức, cá nhân tham gia bảo tồn, cải tạo các công trình, khu vực có giá trị.

Thứ hai, Luật Thủ đô 2026 tiếp tục duy trì các chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển khu phát triển thương mại và văn hóa, trung tâm công nghiệp văn hóa, các loại hình tổ chức, thiết chế văn hóa khác để thúc đẩy các phát triển CNVH. 

Đây là những thiết chế đặc thù để tạo điều kiện cho các hoạt động sáng tạo văn hoá, khởi nghiệp trong lĩnh vực CNVH, phát triển văn hoá dựa vào cộng đồng mà Luật Thủ đô 2024 đã quy định. Hoạt động đầu tư trong các lĩnh vực CNVH được hưởng các ưu đãi vượt trội tương tự các lĩnh vực trọng tâm khác, như: Được miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước 10 năm và giảm 50% tiền thuê đất, thuê mặt nước cho thời gian còn lại của dự án; Thu nhập từ thực hiện dự án được áp dụng mức thuế suất 5% thuế thu nhập doanh nghiệp, trong đó, được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong thời gian 04 năm và giảm 50% số thuế thu nhập phải nộp trong 09 năm tiếp theo.

Thứ ba, Luật tạo điều kiện để Thủ đô thu hút nhà đầu tư chiến lược vào các lĩnh vực CNVH, HĐND Thành phố có thể quy định những lĩnh vực CNVH là lĩnh vực thu hút nhà đầu tư chiến lược với những ưu đãi đặc thù, vượt trội. Những giải pháp này giúp đa dạng hóa nguồn lực đầu tư, giảm áp lực ngân sách nhà nước và phát huy vai trò của khu vực tư nhân, cộng đồng trong phát triển CNVH và gìn giữ văn hóa Thủ đô.

Thứ tư, Luật Thủ đô 2026 giao thẩm quyền cho HĐND Thành phố được quy định về hoạt động đầu tư kinh doanh sản phẩm, dịch vụ được tổ chức và vận hành trong thời gian ban đêm, nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng đô thị, thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa và du lịch. Quy định này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển các hoạt động văn hoá, giải trí, thương mại vào ban đêm.

Ưu đãi vượt trội, mở đường cho sáng tạo nghệ thuật

Ông Nguyễn Hưng Quang khẳng định, Luật Thủ đô 2026 giao thẩm quyền cho HĐND Thành phố Hà Nội được chủ động quy định chính sách khuyến khích, huy động nguồn lực xã hội hóa và sử dụng ngân sách nhà nước để bảo vệ, phát triển văn hóa, thể thao của Thủ đô; việc hỗ trợ cá nhân, tổ chức cải tạo, bảo vệ khu vực có giá trị văn hóa, lịch sử, công trình kiến trúc có giá trị. Theo quy định về áp dụng pháp luật của Luật Thủ đô, HĐND Thành phố có thể quy định các chính sách khuyến khích đặc thù, vượt trội và khác với các quy định áp dụng chung trên toàn quốc.

Các lĩnh vực CNVH được xác định như các lĩnh vực ưu tiên trong việc thu hút đầu tư nên các chính sách ưu đãi có những đặc thù, vượt trội, bao gồm ưu đãi trong việc tiếp cận đất đai và mặt bằng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh; ưu đãi về thuế; ưu đãi, hỗ trợ người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, nghệ nhân, người thực hành di sản văn hóa phi vật thể, vận động viên, huấn luyện viên; tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục hành chính…

Bên cạnh những ưu đãi về tài chính, Luật Thủ đô 2026 đã quy định một số thiết chế văn hoá mới tạo điều kiện cho sự phát triển CNVH và sáng tạo nghệ thuật, như trung tâm CNVH, khu phát triển thương mại văn hoá và có thể hình thành các thiết chế văn hoá khác. 

Ví dụ như một trung tâm CNVH có thể là mô hình giống như một khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chia sẻ không gian làm việc (co-working space) trong các lĩnh vực CNVH. Các trung tâm CNVH có thể là các cơ sở CNVH chuyên ngành (như phim trường, xưởng sáng tạo nghệ thuật, cụm biểu diễn nghệ thuật, âm nhạc, sản xuất phần mềm giải trí/game), đa ngành (như các trung tâm sáng tạo nghệ thuật ở nhiều lĩnh vực, không gian sáng tạo chung…).

Các trung tâm CNVH có khả năng khuyến khích, tạo điều kiện cho các nghệ sĩ sáng tạo hoạt động, tạo tác động đến hoạt động văn hoá, đời sống văn hoá, kết hợp giữa hoạt động KHCN với hoạt động văn hoá, ví dụ: sản xuất game, sản xuất phim hoặc có các hoạt động dịch vụ về ăn uống, lưu trú, thương mại để tạo nguồn thu và làm cho hoạt động sáng tạo gần gũi với công chúng…

Đồng thời, Luật cho phép trên cơ sở yếu tố gốc cấu thành di tích và giá trị di tích, di sản trên địa bàn Thành phố, Ủy ban nhân dân Thành phố có thẩm quyền quy định cơ chế hợp tác công - tư trong quản lý, khai thác, sử dụng công trình kiến trúc có giá trị. Những quy định này nhằm triển khai chính sách khai thác hiệu quả các tài nguyên văn hoá của Thủ đô, lấy di sản văn hoá là cốt lõi, tạo điều kiện thuận lợi để những nghệ sĩ, người thực hành văn hoá và nhà đầu tư tham gia vào các hoạt động CNVH và sáng tạo nghệ thuật dựa trên di sản, công trình kiến trúc có giá trị…

Đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm

"Để văn hoá trở thành nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm, TP. Hà Nội cần phải có kế hoạch cụ thể trong việc xây dựng thương hiệu Hà Nội (Hà Nội brand) trong công cuộc xây dựng Thương hiệu quốc gia để có hình thành "sức mạnh mềm" của Hà Nội trong sức mạnh mềm của Quốc gia.

Trong kế hoạch đó, Hà Nội cần phải xác định lĩnh vực CNVH nào là trọng tâm, mũi nhọn và phù hợp với thế mạnh của Hà Nội để ưu tiên phát triển. Ví dụ, Thành phố Hà Nội tập trung vào phát huy giá trị di sản (bao gồm di sản vật thể và phi vật thể) để có thể phát triển các sản phẩm du lịch. Với thế mạnh là các cơ sở đào tạo danh tiếng về các loại hình nghệ thuật (như Đại học Mỹ thuật, Đại học Mỹ thuật Công nghiệp, Nhạc viện Hà Nội…) cũng như nhiều đơn vị nghệ thuật biểu diễn lớn, nghệ sĩ sáng tác và biểu diễn sinh sống và hoạt động trên địa bàn, Hà Nội cần có kế hoạch và tạo điều kiện thuận lợi để tổ chức các hoạt động nghệ thuật", Luật sư Nguyễn Hưng Quang nhấn mạnh.

Như đã nêu, Luật Thủ đô đã hình thành hành lang pháp lý về mô hình tổ chức thiết chế, ưu đãi cho các hoạt động trong lĩnh vực CNVH và ưu đãi đối với người thực hành văn hoá. Những quy định của Luật sẽ giúp cho văn hoá trở thành nguồn lực nội sinh, có khả năng đóng góp cao trong GRDP của Thành phố.

Chính sách thu hút và đãi ngộ nhân lực chất lượng cao

Luật sư Nguyễn Hưng Quang cho rằng, để thu hút và đãi ngộ nhân lực chất lượng cao, bên cạnh việc kế thừa các quy định về chính sách đầu tư, bồi dưỡng và đãi ngộ đội ngũ nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật của Luật Thủ đô 2024, Luật Thủ đô 2026 tiếp tục duy trì quy định chính sách ưu đãi, hỗ trợ người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, nghệ nhân, người thực hành di sản văn hóa phi vật thể, vận động viên, huấn luyện viên.

Ngoài ra, cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trên địa bàn Thành phố (bao gồm đội ngũ nhân lực trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật) sẽ được áp dụng các chính sách về thu nhập, tiền lương, tiền thưởng, nhà ở, cư trú, điều kiện làm việc và các chế độ đãi ngộ khác, được hỗ trợ kinh phí đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng nghề trong nước và tại cơ sở đào tạo ở nước ngoài.

Đối với những chuyên gia, người có chuyên môn, trình độ cao trong các lĩnh vực ưu tiên phát triển của Thủ đô (bao gồm lĩnh vực CNVH) sẽ có cơ chế đặc thù để thu hút về làm việc cho Thành phố Hà Nội. Những quy định này góp phần giúp cho Hà Nội có thể phát triển được CNVH trên địa bàn Thủ đô.

Minh Thúy