Những cánh đồng mẫu lớn 'thay da đổi thịt' nhờ cơ giới hoá

Những năm qua, nhờ việc đưa các giống lúa mới năng suất, chất lượng cao, thích ứng với biến đổi khí hậu vào sản xuất. Cùng với áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác đồng bộ, đưa cơ giới hoá vào sản xuất đã đem lại hiệu quả rõ rệt, giúp các địa phương quy hoạch được vùng sản xuất, từng bước hình thành các vùng sản xuất hàng hoá tập trung gắn với tiêu thụ sản phẩm. Đồng thời việc ứng dụng cơ giới hoá vào sản xuất nâng cao năng suất, giải chi phí, tổn thất sau thu hoạch, giải phóng sức lao động cho nông dân...

Theo Trung tâm Khuyến nông Hà Nội, với mục tiêu đẩy mạnh ứng dụng cơ giới hóa trong sản xuất nhằm giải phóng sức lao động, hạ giá thành sản phẩm, khắc phục tình trạng bỏ ruộng hoang; phát triển sản xuất lúa theo hướng chất lượng an toàn, VietGAP, hữu cơ để đáp ứng được nhu cầu sử dụng sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao cho người tiêu dùng của Thành phố, hình thành các chuỗi liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm. Bên cạnh đó, nâng cao thu nhập cho người sản xuất, góp phần hoàn thành các mục tiêu tái cơ cấu nông nghiệp Hà Nội theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. 

Vụ Xuân năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội đã triển khai triển khai 2 dạng mô hình với quy mô 400 ha tại 6 cơ sở trong đó: Mô hình ứng dụng mạ khay cấy máy (300 ha), sản xuất lúa theo tiêu chuẩn VietGAP gắn với tiêu thụ sản phẩm (100 ha); ngoài ra còn triển khai trình diễn 2 giống lúa mới Huyết rồng 1, Huyết rồng 2 với quy mô 1ha tại xã Đại Xuyên và Đa Phúc.

Qua triển khai thực tế tại các địa phương cho thấy mô hình đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực cả về kinh tế lẫn tổ chức sản xuất. Như chi phí sản xuất mạ khay, cấy máy cho 1ha lúa là 9,679 triệu đồng, trong khi phương thức gieo mạ dược, cấy tay truyền thống lên tới 13,26 triệu đồng/ha.

Theo Trung tâm Khuyến nông Hà Nội, không chỉ tiết kiệm chi phí, hiệu quả lao động của cơ giới hóa cũng được khẳng định rõ nét. Một máy cấy 6 hàng hoạt động trong 8 giờ có thể cấy từ 2,5 đến 2,7ha, tương đương khối lượng công việc của 45-50 lao động vừa nhổ mạ vừa cấy thủ công.

Mật độ cấy bằng máy được thực hiện khoa học với khoảng 24 khóm/m², khoảng cách hàng 30cm, khóm cách khóm 14cm, mỗi khóm từ 3 - 4 dảnh. Cây lúa sinh trưởng khỏe, đẻ nhánh sớm và phát triển thuận lợi. Kết quả cho thấy, mô hình giúp giảm từ 3,8 - 4 triệu đồng chi phí sản xuất trên mỗi hecta do giảm lượng giống gieo, giảm thuốc bảo vệ thực vật và giảm đáng kể công lao động. Bên cạnh đó, hạn chế sâu bệnh, tạo điều kiện cho cây phát triển tốt hơn. Đặc biệt, năng suất lúa tăng từ 11 - 13% so với phương thức cấy truyền thống. Lợi nhuận bình quân của diện tích lúa cấy bằng máy cao hơn từ 10 - 11 triệu đồng/ha/vụ.

Thành công của mô hình góp phần làm giải phóng sức lao động của người sản xuất giúp giải quyết tình trạng thiếu lao động, giảm áp lực của việc thuê mướn nhân công trong lúc thời vụ, giảm thiểu ô nhiễm môi trường do lúa cấy bằng máy ruộng thông thoáng, ít sâu bệnh hại, giảm chi phí sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, nâng cao sức khỏe cộng đồng. Đặc biệt, mô hình đã làm thay đổi nhận thức của người nông dân, là tiền đề hình thành các vùng sản xuất lúa tập trung, thuận lợi cho việc đưa cơ giới hóa đồng bộ vào sản xuất nông nghiệp, đồng thời là nơi tham quan học tập, mở rộng mô hình sang các xã khác

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được nhưng một số địa phương đồng ruộng vẫn còn manh mún, không bằng phẳng, khó điều tiết nước dẫn đến đưa cơ giới hóa đồng bộ vào sản xuất gặp khó khăn. Hệ thống giao thông, thủy lợi nội đồng nhiều nơi chưa đáp ứng được, chưa chủ động được cho việc tưới tiêu.

Sản xuất theo VietGAP, hữu cơ phải ghi chép nhật ký thường xuyên, nên trong quá trình thực hiện còn nhiều bỡ ngỡ, chưa tạo được thói quen; số hộ tham gia mô hình nhiều dẫn đến việc hướng dẫn ghi chép nhật ký gặp nhiều khó khăn. Giá cả vật tư phân bón vẫn ở mức cao làm ảnh hưởng đến việc đầu tư của nông dân.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương, các địa phương cần đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền, tổ chức tham quan học tập nhằm nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ và nông dân về lợi ích của cơ giới hóa. Cùng với đó, đẩy mạnh công tác đào tạo, tập huấn chuyên môn về vận hành, bảo dưỡng và sửa chữa máy móc, thiết bị nông nghiệp cho đội ngũ kỹ thuật viên và lao động tại cơ sở.

Tiếp tục thực hiện tích tụ ruộng đất, quy hoạch lại đồng ruộng theo hướng hình thành các vùng sản xuất chuyên canh tập trung; lựa chọn giống lúa chủ lực để xây dựng cánh đồng mẫu lớn; hoàn thiện hệ thống giao thông nội đồng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho máy móc hoạt động. Một trong những giải pháp quan trọng được đề xuất là tăng cường liên kết sản xuất với tiêu thụ sản phẩm thông qua các hợp đồng bao tiêu ngay từ đầu vụ. Điều này sẽ giúp nông dân yên tâm sản xuất, hạn chế tình trạng bị ép giá và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Để tiếp tục nhân rộng mô hình, thành phố tiếp tục hỗ trợ xây dựng các mô hình mạ khay, cấy máy quy mô tập trung tại các vùng trọng điểm sản xuất lúa; hỗ trợ hình thành từ 1 - 2 trung tâm sản xuất mạ khay tại mỗi xã để làm điểm tham quan, học tập cho các địa phương lân cận; tổ chức các lớp đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật sử dụng, bảo dưỡng và sửa chữa máy cấy lúa, dây chuyền gieo mạ khay tự động và các thiết bị nông nghiệp hiện đại khác.

Thiện Tâm