Sớm áp dụng giải pháp căn cơ, từng bước chấm dứt tình trạng ngập úng tại lưu vực sông Bùi, sông Tích

Trước thực trạng cấp bách này, sáng 23/9, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng đã chủ trì cuộc họp trực tuyến đánh giá tình hình và trực tiếp chỉ đạo các giải pháp tiêu lũ khẩn cấp cũng như dài hạn cho khu vực.

Tham dự cuộc họp có Phó Chủ tịch UBND Thành phố Bùi Duy Cường cùng đại diện lãnh đạo các sở, ngành liên quan. Hội nghị được kết nối trực tuyến từ điểm cầu trụ sở UBND Thành phố đến 14 xã, phường liên quan trên địa bàn.

Tình hình ngập úng diễn biến phức tạp, áp lực lớn từ lũ rừng ngang

Theo báo cáo từ Sở Nông nghiệp và Môi trường, hệ thống đê điều và thủy lợi tại lưu vực sông Tích, sông Bùi hiện còn nhiều hạn chế, trong khi thời tiết và diễn biến mưa lũ ngày càng bất thường. Tuyến đê bao hữu Tích có cao trình khoảng 8m, khi mực nước tại cống Vĩnh Phúc vượt 8m (mức Báo động III) sẽ bị tràn. Tương tự, đê bao hữu Bùi có cao trình khoảng 7m, khi mực nước tại Yên Duyệt đạt 7m cũng sẽ xảy ra tình trạng tràn bờ.

Trong đợt mưa lũ năm 2026 vừa qua, mưa kéo dài liên tục hơn 4 ngày đã khiến mực nước trên các dòng sông đồng loạt vọt lên mức rất cao. Cụ thể, sông Tích tại Kim Quan đạt đỉnh 9,12m; sông Bùi tại Yên Duyệt đạt đỉnh trên 7,8m; sông Đáy tại Ba Thá đạt khoảng 7,2m và sông Mỹ Hà đạt khoảng 6,1m. Mực nước vượt xa thiết kế đã làm nhiều tuyến bờ bao trên địa bàn bị tràn ngập. Tình trạng ngập úng tại lưu vực sông Bùi, sông Tích diễn ra thường xuyên hơn với mật độ, cường độ và thời gian tiêu thoát gia tăng đáng kể.

Tại cuộc họp, đại diện các sở, ngành, đơn vị cùng lãnh đạo các xã Xuân Mai, Quảng Bị, Mỹ Đức và Công ty Thủy lợi sông Tích đã báo cáo chi tiết về tình hình ngập lụt tại địa phương. Lãnh đạo xã Xuân Mai cho biết, đợt mưa lũ vừa qua gây ảnh hưởng rất lớn. Xuân Mai là 1 trong 6 xã thuộc huyện Chương Mỹ (cũ) chịu tác động của ngập lụt, trong đó Xuân Mai, Quảng Bị và Trần Phú là 3 xã bị ảnh hưởng nặng nề nhất.

Phân tích nguyên nhân ngập sâu tại địa bàn, lãnh đạo xã Xuân Mai chỉ ra rằng nước từ sông Bùi (khu vực Lương Sơn, Hòa Bình trước đây) đổ về kết hợp với nước sông Tích (chảy từ Ba Vì, Sơn Tây, Quốc Oai xuống) gặp nhau ngay tại điểm đầu Xuân Mai, làm gia tăng áp lực tiêu thoát nước vô cùng nặng nề. Để chủ động phòng chống, xã Xuân Mai đề xuất Thành phố ưu tiên đầu tư 10km đê trong tổng số 18km đê hiện có (gồm 4,7km đê hữu Bùi và 3,6km đê tả) nhằm trực tiếp bảo vệ các khu dân cư. Trước mắt, địa phương duy trì phương châm "4 tại chỗ", dọn dẹp vệ sinh tiêu độc khử trùng ngay khi nước rút và bố trí địa điểm cao ráo an toàn cho học sinh học tập.

Đề xuất giải pháp kỹ thuật

Báo cáo rõ hơn về nguyên nhân kỹ thuật, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Thanh Nam cho biết, tình trạng ngập lụt chủ yếu do dòng chảy, mưa lớn kéo dài và lượng lũ rừng ngang khổng lồ từ thượng nguồn (Hòa Bình, Phú Thọ) dồn về. Hiện tại, khu vực mới chủ yếu chịu tác động của lũ rừng ngang; nếu xuất hiện thêm các đợt lũ từ lưu vực thượng nguồn thì áp lực tiêu thoát sẽ cực kỳ lớn. Khi mực nước các sông dâng cao, việc vận hành trạm bơm tiêu ra sông gặp rất nhiều khó khăn, làm kéo dài thời gian ngập úng.

Để giải quyết căn cơ, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Thanh Nam đề xuất xây dựng hồ chứa lớn cắt lũ, khảo sát các khu vực miền núi để chọn vị trí xây dựng các hồ chứa quy mô lớn nhằm giữ nước và cắt lũ rừng ngang, thay thế cho các hồ chứa nhỏ hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu. Các hồ này sẽ kết hợp tạo cảnh quan, phát triển du lịch và kinh tế địa phương.

Bên cạnh đó, cần quy hoạch điều tiết hạ lưu. Theo đó, tại khu vực hạ lưu, khi nước lũ từ Chương Mỹ tràn sang Quốc Oai và chảy xuống phía dưới, lượng nước rất lớn khiến các hồ chứa hiện hữu (quy mô vài chục đến vài trăm héc-ta) không thể điều tiết. Việc hình thành các hồ chứa lớn là bắt buộc.

Ông Nam cho biết, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ nghiên cứu cải tạo hồ Văn Sơn, nâng cao năng lực trạm bơm Đầm Mới, đồng thời phối hợp với các địa phương tính toán phương án di dân phù hợp để dành quỹ đất tối đa xây dựng hồ chứa.

Xác định mục tiêu đa năng, hệ thống hồ chứa mới sẽ đảm bảo đủ dung tích cắt lũ rừng ngang trong mùa mưa, đồng thời tích trữ nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp trong mùa khô khi nước sông Tích, sông Bùi cạn kiệt.

Phát biểu tại cuộc họp, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Bùi Duy Cường đánh giá, nguyên nhân và giải pháp chống ngập đã được xác định rõ qua thực tiễn; vấn đề cốt lõi hiện nay là phải tổ chức thực hiện đồng bộ, theo đúng lộ trình và tiến độ.

Về các giải pháp trước mắt và lâu dài, Phó Chủ tịch Bùi Duy Cường chỉ đạo cần bảo đảm an toàn dân sinh. Theo đó, các sở, ngành và địa phương tiếp tục thực hiện nghiêm phương châm "4 tại chỗ", rà soát các khu vực còn ngập, bảo đảm cung cấp đủ lương thực, thực phẩm cho người dân, phòng ngừa tai nạn về điện, giao thông và bảo vệ tuyệt đối tính mạng, tài sản của nhân dân.

Vận hành thủy lợi linh hoạt bằng cách nâng cao năng lực dự báo, chủ động điều phối vận hành hệ thống hồ chứa, trạm bơm; xác định thời điểm xả nước sớm để tăng dung tích đón lũ.

Bên cạnh đó, Hà Nội tiếp tục phối hợp chặt chẽ với tỉnh Thái Nguyên trong việc điều tiết, xả nước hồ Núi Cốc và các công trình liên quan từ trước khi lũ về nhằm giảm áp lực cho hạ lưu; giao Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội làm đầu mối phối hợp.

Phó Chủ tịch đề nghị rà soát quy hoạch và tái định cư, giao Sở Nông nghiệp và Môi trường đánh giá tổng thể hiện trạng thủy lợi sông Tích, sông Đáy, sông Bùi và các tuyến đê; triển khai nạo vét, điều tiết dòng chảy hài hòa. Về lâu dài, nghiên cứu phương án tái định cư phù hợp cho cư dân vùng trũng ngập sâu, khai thác quỹ đất sau di dời làm du lịch sinh thái, nông nghiệp. Sở Nông nghiệp và Môi trường hoàn thiện báo cáo trình Lãnh đạo Thành phố trong 1–3 tuần.

Xử lý căn cơ để bảo vệ trục phát triển phía Tây

Kết luận cuộc họp, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhận định, thời gian qua các lực lượng đã nỗ lực xử lý ngập úng. Tại nội đô, nước đã rút nhanh sau khi mưa kết thúc. Tuy nhiên, tại khu vực phía Tây, nhiều vị trí như đường gom Đại lộ Thăng Long, Hạ Bằng, Hòa Lạc vẫn ngập sâu, làm ảnh hưởng lớn đến giao thông và đời sống. Chủ tịch UBND Thành phố khẳng định, việc ngập kéo dài khi mưa đã tạnh nhiều ngày chứng tỏ nguyên nhân chính do nước sông Tích, sông Bùi dâng cao và lũ dồn về từ Hòa Bình, Phú Thọ.

Nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của khu vực, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng cho rằng, khu vực phía Tây là một trong những trục phát triển quan trọng của Thủ đô. Nếu không giải quyết dứt điểm ngập úng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc triển khai Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, đặc biệt là phát triển không gian ngầm, đường sắt đô thị và các công trình hạ tầng lớn.

Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng nhấn mạnh: "Không thể nói không khắc phục được tình trạng lũ rừng ngang. Nếu tiếp tục như hiện nay thì rất khó triển khai các công trình ngầm, đường sắt đô thị tại khu vực này".

Để giải quyết triệt để tình trạng này, Chủ tịch UBND Thành phố giao Phó Chủ tịch UBND Thành phố Bùi Duy Cường chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Xây dựng phối hợp với các viện nghiên cứu Trung ương xây dựng một Đề án tổng thể chống ngập úng. Đề án phải dựa trên số liệu bài bản về địa hình, thủy văn, lượng mưa nhiều năm để quy hoạch cao độ; đồng thời kết nối giải pháp đồng bộ giữa 3 tuyến sông: sông Bùi, sông Tích, sông Đáy và nghiên cứu cơ chế phối hợp liên vùng.

Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội yêu cầu, thời gian tới, Sở Xây dựng và Sở Nông nghiệp và Môi trường xây dựng cơ chế phối hợp vận hành trạm bơm, hồ chứa, chủ động tiêu xả nước trước khi có mưa lớn; Khẩn trương nạo vét lòng sông để tăng khả năng thoát nước và dung tích dòng chảy, hạn chế việc phải nâng cao cao trình đê; tận dụng hiệu quả nguồn tài nguyên thu được từ nạo vét. Đồng thời đánh giá các đề xuất của địa phương trong tổng thể toàn lưu vực, không xử lý riêng lẻ từng đoạn kè, đê; ghi nhận các báo cáo thiệt hại để hỗ trợ tu bổ công trình.

Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng yêu cầu các sở, ngành, địa phương tiếp tục bám sát địa bàn, ứng phó kịp thời các tình huống phát sinh, đồng thời khẩn trương hoàn thành nghiên cứu tổng thể để sớm áp dụng giải pháp kỹ thuật căn cơ, từng bước chấm dứt tình trạng ngập úng tại lưu vực sông Bùi, sông Tích.

Minh Anh