Sự trở lại của 'Dó'-Tác phẩm nghệ thuật hàn lâm mang đậm bản sắc Việt

Vào ngày 29/3/2026, tại Nhà hát Hồ Gươm, vở ballet đương đại "Dó" sẽ trở lại với khán giả yêu nghệ thuật hàn lâm sau hai năm công diễn, mang đến không gian trình diễn giàu cảm xúc được kiến tạo tử tổ khúc "Bốn Mùa" bất hủ của Antonio Vivaldi.

Để chuẩn bị cho sự trở lại đặc biệt này, Thanh Productions chủ trì sáng tạo, với sự đồng hành của Phái đoàn Liên minh Châu Âu và Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam cùng các nghệ sĩ tham gia đã miệt mài làm việc, dành hết tâm huyết cho vở diễn.

Và vào chiều tối nay (17/3), tại không gian văn hóa, lịch sử Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Ban Tổ chức cùng ekip "Dó" đã giới thiệu tới công chúng và báo chí những thông tin mới nhất về "sự trở lại đặc biệt của Dó". "Dó" đánh dấu sự tiếp nối của dự án nghệ thuật hướng tới cuộc đối thoại giữa nghệ thuật đương đại và sáng tạo đương thời.

Văn hóa có thể vượt qua biên giới và khơi nguồn cho sự sáng tạo của các nghệ sĩ

Lấy cảm hứng từ các chất liệu dân gian Việt Nam như nơm, quạt giấy, chiếu hoa và giấy dó, vở diễn kiến tạo một ngôn ngữ ballet mới, nơi kỹ thuật hàn lâm gặp gỡ tinh thần đời sống người dân Việt Nam. "Dó" là hành trình nghệ thuật dẫn dắt khán giả đi qua vòng tuần hoàn của bốn mùa-biểu tượng cho sự chuyển động, tái sinh và tự do sáng tạo. Qua cấu trúc này, tác phẩm mở ra một cuộc đối thoại giàu cảm hứng giữa truyền thống và hiện đại, giữa tinh thần Á Đông và mỹ học ballet đương đại, mang đến những trải nghiệm cảm xúc khác biệt trong từng chương hồi của vở diễn. Âm nhạc trong "Dó" sử dụng phiên bản chuyển soạn từ tổ khúc "Bốn Mùa" của Antonio Vivaldi do nhà soạn nhạc Max Richter thực hiện, mở ra không gian giàu tính nghệ thuật và tràn đầy cảm xúc.

Chia sẻ tại buổi gặp gặp gỡ báo chí, Đại sứ Liên minh Châu Âu tại Việt Nam ông Julien Guerrier bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với sự sáng tạo của đạo diễn Trần Hương Na, cũng như với hai nghệ sĩ Văn Lương và nghệ sĩ Vũ Ngọc Khải. Bởi thông qua sự sáng tạo của họ đã truyền tải vở diễn, chuyển hóa âm nhạc và mọi chuyển động trở thành một cuộc đối thoại đầy chất thơ giữa hai nền văn hóa.

"Tôi nhận thấy rằng sức mạnh và ý nghĩa lớn lao của vở ballet 'Dó' đó chính là cho thấy văn hóa có thể vượt qua biên giới, khoác lên mình những hình thức mới mẻ và khơi nguồn cho sự sáng tạo của các nghệ sĩ. Âm nhạc cổ điển của Châu Âu - một tác phẩm đã ra đời từ hơn 3 thế kỷ trước - đã lại tìm thấy một cách biểu đạt mới thông qua trí tưởng tượng nghệ thuật tuyệt vời của các nghệ sĩ Việt Nam và tạo nên một tác phẩm hoàn toàn mới. Đấy là điều rất độc đáo", Đại sứ Julien Guerrier nói.

Đại sứ Liên minh Châu Âu tại Việt Nam ông Julien Guerrier cho rằng, "Dó" là một ví dụ minh họa rất tốt đẹp cho mối quan hệ giữa Liên minh Châu Âu (EU) và Việt Nam. Mối quan hệ tốt đẹp này không chỉ dừng ở sự hợp tác về kinh tế, thương mại, đầu tư hay quan hệ chính trị, mà những tác phẩm như "Dó" là minh chứng sống động cho mối quan hệ rất phong phú, sâu sắc của hai bên. Đó là sự kết nối con người với con người, sự truyền cảm hứng giữa các cộng đồng với nhau. Và đó là cách mà chúng tôi tìm ra những khía cạnh để có thể hợp tác, thúc đẩy văn hóa và tăng cường giao lưu giữa hai khu vực.

Đại sứ Julien Guerrier cho biết, vở ballet đương đại "Dó" đã được Phái đoàn Liên minh Châu Âu hợp tác cùng với Thanh Production sản xuất và giới thiệu tới công chúng vào tháng 5/2024. Buổi biểu diễn sau đó đã nhận được sự chào đón nồng nhiệt từ khán giả, giới phê bình cũng như cộng đồng nghệ sĩ. Kể từ đó chúng tôi đã nhận được rất nhiều cuộc điện thoại từ các nhà ngoại giao, từ khán giả cũng như những người yêu mến nghệ thuật về một câu hỏi là liệu "Dó" sẽ có một ngày nào đó quay trở lại sân khấu ở Hà Nội hay không? Và đến nay điều đó đã thành hiện thực.

"Dó" là cách để văn hóa Việt Nam cất tiếng nói của mình trong ngôn ngữ nghệ thuật toàn cầu

Đối với ông Hồ Anh Tuấn – nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và hiện là Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa doanh nhân Việt Nam, "Dó" không chỉ là một vở diễn, đây là một cách để văn hóa Việt Nam cất tiếng nói của mình trong ngôn ngữ nghệ thuật toàn cầu và "Dó" không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật, mà là một cách Việt Nam kể câu chuyện của mình với thế giới bằng chính bản sắc của mình.

Theo ông Hồ Anh Tuấn, "Dó" được thực hiện bởi chính các nghệ sĩ Việt Nam. Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam với định hướng xây dựng công nghiệp văn hóa trở thành động lực phát triển mới, "Dó" cho thấy văn hóa hoàn toàn có thể sáng tạo theo tư duy hiện đại, vận hành theo mô hình công nghiệp và hội nhập quốc tế. Điều đó cho thấy khi có môi trường và cơ chế phù hợp, văn hóa Việt Nam có thể vươn ra thế giới bằng chính nội lực của mình. Văn hóa là sức mạnh mềm quốc gia. Doanh nghiệp không chỉ tạo ra của cải vật chất mà còn có trách nhiệm đồng hành, kiến tạo và lan tỏa các giá trị văn hóa. "Dó" chính là một minh chứng sống động cho tinh thần đó.

Nói về ý tưởng cho sự ra đời của "Dó", Tổng đạo diễn Trần Hương Na chia sẻ, "Dó" khởi nguồn từ tình yêu dành cho đất nước, cho con người và những lớp trầm tích văn hóa của dân tộc. Từ những hình tượng rất Việt như chú Tễu, chiếc nơm, thần Nông hay chiếu hoa, chúng tôi đã chắt lọc và chuyển hóa thành ngôn ngữ của múa. Mong muốn của ekip là tạo nên một tác phẩm nghệ thuật hàn lâm mang đậm bản sắc Việt. Để khi "Dó" cất lời trên sân khấu, khán giả có thể cảm nhận được vẻ đẹp của tâm hồn và văn hóa Việt Nam theo một cách vừa quen thuộc, vừa mới mẻ.

"Dó" mang đậm tinh thần và chất liệu Việt Nam

Chia sẻ về ý tưởng nghệ thuật của "Dó", nghệ sĩ múa quốc tế, biên đạo Vũ Ngọc Khải cho biết, "Dó" mang tinh thần và chất liệu Việt Nam. Vì thế, chúng tôi lựa chọn khai thác sâu ngôn ngữ của múa Việt: Từ động tác cuộn ngón tay, bàn tay Phật đến những biểu tượng quen thuộc của văn hóa dân gian. Cấu trúc chuyển động trong vở diễn rất phức hợp, đặt ra nhiều thách thức cho diễn viên. Chỉ những nghệ sĩ có nền tảng kỹ thuật vững vàng, được rèn luyện qua nhiều năm mới có thể thể hiện trọn vẹn. để phối hợp giữa cổ điển và dân tộc, tụi mình đã xây dựng một bộ chuyển động riêng. Thành công của "Gió" một phần nhờ kỹ thuật múa được chuyển tải hợp lý và cân bằng.

Đặc biệt, "Dó" chú trọng vào phần visual (hình ảnh). Nhờ nghiên cứu về phim ảnh, mỹ thuật, hội họa và màu sắc, tác phẩm tạo ra một không gian thị giác mạnh mẽ, khác biệt với những vở múa đơn thuần trước đây. Chúng tôi muốn chất liệu màu sắc và hình ảnh thật ấn tượng vì đó là yếu tố chạm đến khán giả đầu tiên, sau đó mới đến các chuyển động. Yếu tố quan trọng cuối cùng là ánh sáng.

"Với tôi, sự thành công của "Dó" nằm ở ánh sáng. Theo tiêu chuẩn nghệ thuật sân khấu quốc tế, ánh sáng quyết định 60% thành công của tác phẩm. Tôi mong muốn từ nay về sau, trong bất kỳ vở diễn nào, ánh sáng luôn là một trong những ưu tiên hàng đầu và hy vọng có đủ kinh phí để đầu tư chuyên sâu cho hạng mục này", nghệ sĩ Vũ Ngọc Khải nói.

Để dung hòa và biến hóa ballet cổ điển của Châu Âu sang ballet Việt Nam, NSUT Phan Lương, biên đạo "Dó" chia sẻ: Chúng tôi đã chọn Neo-Classic – sự kết hợp giữa nền tảng ballet hàn lâm và tinh thần chuyển động của múa đương đại. Chất liệu này đòi hỏi diễn viên vừa có kỹ thuật ballet vững chắc, vừa làm chủ được ngôn ngữ đương đại. Hiện nay ở Việt Nam, không nhiều đơn vị có lực lượng nghệ sĩ đáp ứng được yêu cầu cầu. Và các nghệ sĩ ballet của Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam là một trong số ít có thể thực hiện được.

NSUT Phan Lương cho biết, "Dó" cho thấy một hướng đi đáng chú ý. Đó là bắt đầu từ di sản văn hóa, chuyển hóa truyền thống thành động lực sáng tạo và từ đó hình thành những sản phẩm nghệ thuật mang dấu ấn Việt Nam.

Từ những thử nghiệm như "Dó", khái niệm "Made in Vietnam" trong nghệ thuật biểu diễn có thể dần được định hình, không chỉ như một dấu hiệu xuất xứ, mà như một tuyên ngôn về bản sắc và khát vọng sáng tạo của nghệ sĩ Việt Nam hôm nay.

Diệp Anh