Tháo gỡ ‘điểm nghẽn’ để đưa tiêu dùng xanh vào đời sống hằng ngày

Từ thay đổi cách mua sắm đến phát triển thị trường xanh

Tiêu dùng xanh không chỉ là lựa chọn sản phẩm thân thiện với môi trường mà còn bao gồm cách thức mua sắm, sử dụng và xử lý sản phẩm theo hướng tiết kiệm tài nguyên, giảm chất thải và hạn chế tác động đến môi trường.

Tại Hà Nội, một số hệ thống bán lẻ đã triển khai các giải pháp khuyến khích khách hàng giảm sử dụng túi nilon dùng một lần. Điển hình, tại hệ thống siêu thị GO!, thùng carton đã qua sử dụng được bố trí ở khu vực thanh toán để khách hàng tận dụng đựng hàng hóa. Các loại túi tái chế, túi sử dụng nhiều lần cũng được đưa vào phục vụ người mua. Việc tính phí túi nilon dùng một lần góp phần khuyến khích khách hàng cân nhắc trước khi sử dụng.

Một số cửa hàng tiện lợi, quán cà phê và chuỗi bán lẻ cũng chuyển sang sử dụng ống hút giấy, hộp giấy, túi phân hủy sinh học hoặc ưu đãi khách hàng mang theo cốc, túi cá nhân. Những thay đổi này cho thấy tiêu dùng xanh có thể bắt đầu từ các hành động thiết thực trong sinh hoạt hằng ngày.

Tuy nhiên, giảm sử dụng túi nilon mới chỉ là một khía cạnh của tiêu dùng xanh. Việc lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, sử dụng hiệu quả năng lượng, kéo dài vòng đời đồ dùng, sửa chữa thay vì thay mới khi còn có thể và tăng cường tái sử dụng, tái chế cũng góp phần hình thành lối sống bền vững.

Đối với doanh nghiệp, xu hướng này đặt ra yêu cầu cải tiến quy trình sản xuất, tiết kiệm nguyên liệu, năng lượng và giảm chất thải. Sản phẩm muốn được người tiêu dùng lựa chọn cần đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, giá cả, sự thuận tiện và tính minh bạch của thông tin…

Một trong những thách thức lớn đối với tiêu dùng xanh tại Hà Nội là làm thế nào để người dân duy trì lựa chọn thân thiện với môi trường mà không phải chịu thêm gánh nặng chi tiêu đáng kể. Bên cạnh giá thành, nhận thức và khả năng tiếp cận thông tin cũng ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định mua sắm.

Những rào cản tác động đến tiêu dùng xanh

Theo bà Trần Thị Dung, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, muốn thúc đẩy tiêu dùng xanh, trước hết cần giúp người dân hiểu rõ sản phẩm xanh là gì, được nhận diện bằng những tiêu chí nào và vì sao nên ưu tiên lựa chọn. Khi chưa có đủ kiến thức, người tiêu dùng khó phân biệt giá trị thực chất của sản phẩm, khiến nhận thức chưa dễ chuyển thành hành vi mua sắm cụ thể.

Giá thành cũng là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định mua hàng. Việc đầu tư công nghệ và quy trình sản xuất thân thiện với môi trường thường đòi hỏi chi phí ban đầu lớn, khiến doanh nghiệp khó giảm giá thành trong thời gian ngắn. Trong khi đó, người tiêu dùng vẫn phải cân đối chi tiêu và ưu tiên những sản phẩm phù hợp với khả năng tài chính. Doanh nghiệp vì vậy đứng trước bài toán vừa đáp ứng yêu cầu môi trường, vừa duy trì mức giá đủ sức cạnh tranh.

Bên cạnh giá cả, thị trường cần có những tiêu chí minh bạch để người tiêu dùng đánh giá sản phẩm. Theo bà Trần Thị Dung, khi lựa chọn một chiếc quạt điện, người mua cần biết mức tiết kiệm năng lượng được xác định theo thông số nào và hiệu quả ra sao so với sản phẩm thông thường. Thông tin cụ thể, dễ hiểu sẽ giúp người tiêu dùng đưa ra quyết định chính xác, đồng thời hạn chế tình trạng quảng bá sản phẩm "xanh" thiếu căn cứ, làm suy giảm niềm tin thị trường.

Khả năng tiếp cận cũng là vấn đề cần giải quyết. Nếu sản phẩm xanh chỉ xuất hiện tại một số cửa hàng chuyên biệt, có giá cao hoặc chưa thuận tiện trong mua sắm hằng ngày, người tiêu dùng khó duy trì lựa chọn lâu dài. Ngược lại, khi hàng hóa được phân phối rộng rãi tại siêu thị, chợ, cửa hàng dân sinh và các kênh trực tuyến, việc tìm kiếm, so sánh sản phẩm sẽ thuận tiện hơn.

Ngoài ra, thói quen sử dụng túi nilon, đồ nhựa dùng một lần và ưu tiên sự tiện lợi đã hình thành trong thời gian dài. Vì vậy, thay đổi hành vi không chỉ cần tuyên truyền mà còn đòi hỏi các sản phẩm thay thế phải dễ sử dụng, có giá hợp lý và đáp ứng nhu cầu thực tế…

Đồng bộ giải pháp để tiêu dùng xanh trở thành lựa chọn thường ngày

Theo kế hoạch triển khai Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững năm 2026, Hà Nội đặt mục tiêu đến hết năm 2026 có 100% phường, xã tổ chức tuyên truyền, phổ biến nhằm nâng cao nhận thức về lối sống và tiêu dùng bền vững; 100% khu, cụm công nghiệp và 75% làng nghề được phổ biến, nâng cao nhận thức về sản xuất, tiêu dùng bền vững.

Thành phố cũng phấn đấu để 70%-80% chợ truyền thống và 100% siêu thị, trung tâm thương mại không sử dụng túi nilon khó phân hủy, đồng thời từng bước thay thế bao bì nhựa dùng một lần bằng các loại bao bì thân thiện với môi trường.

Để các mục tiêu này phát huy hiệu quả, công tác tuyên truyền cần giúp người dân nhận diện sản phẩm xanh bằng những tiêu chí cụ thể, hiểu rõ thông tin về nguồn gốc, đặc tính sản phẩm và hiệu quả sử dụng năng lượng. Thay vì chỉ vận động chung chung, cần cung cấp hướng dẫn dễ hiểu để người tiêu dùng có cơ sở so sánh, lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu và khả năng chi trả.

Cùng với đó, việc minh bạch hóa thông tin, tăng cường kiểm tra chất lượng hàng hóa và kiểm soát các thông điệp quảng bá thiếu căn cứ có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng niềm tin thị trường. Các thông số kỹ thuật, tiêu chí môi trường và chứng nhận liên quan cần được thể hiện rõ ràng, giúp người mua đánh giá lợi ích thực tế của sản phẩm.

Về phía doanh nghiệp, Hà Nội cần tiếp tục thúc đẩy kết nối giữa cơ sở sản xuất, nhà cung ứng và hệ thống bán lẻ; khuyến khích đổi mới công nghệ, tiết kiệm nguyên liệu, năng lượng và giảm chất thải. Cải tiến quy trình, tối ưu chi phí và mở rộng quy mô cung ứng có thể giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh, từng bước đưa sản phẩm thân thiện với môi trường đến gần hơn với người tiêu dùng.

Về phía người dân, tiêu dùng xanh không nhất thiết đồng nghĩa với việc mua những sản phẩm đắt tiền. Lập kế hoạch mua sắm, hạn chế lãng phí thực phẩm, sử dụng đồ dùng nhiều lần, tiết kiệm điện, nước, sửa chữa sản phẩm còn sử dụng được và phân loại chất thải theo hướng dẫn đều là những hành động thiết thực.

Về lâu dài, hiệu quả tiêu dùng xanh cần được đánh giá qua sự thay đổi trong hành vi mua sắm, khả năng giảm chất thải và mức độ chuyển đổi của doanh nghiệp. Khi sản phẩm thân thiện với môi trường có giá cả hợp lý, thông tin rõ ràng, chất lượng bảo đảm và dễ tìm mua, người tiêu dùng sẽ có thêm động lực duy trì lựa chọn.

Có thể thấy, thúc đẩy tiêu dùng xanh không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ môi trường mà còn gắn với phát triển kinh tế tuần hoàn và xây dựng lối sống bền vững. Khi cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hệ thống phân phối và người dân cùng tham gia, những thay đổi trong hoạt động mua sắm hằng ngày sẽ góp phần đưa tiêu dùng xanh từ xu hướng trở thành thói quen phổ biến trong đời sống đô thị.

Bích Phương