Thiết kế sản phẩm thủ công mỹ nghệ: Đổi mới sáng tạo, hướng tới thị trường

Với chủ đề "Nâng tầm sáng tạo-lan tỏa tinh hoa-vươn mình hội nhập", Cuộc thi Thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ Hà Nội năm 2026 được tổ chức từ tháng 4 đến tháng 10/2026, hướng tới lựa chọn, hoàn thiện những mẫu sản phẩm có tính mới, sáng tạo, giá trị kinh tế, kỹ thuật, mỹ thuật cao và có khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường.

Cuộc thi thu hút 161 tổ chức, cá nhân, nghệ nhân tham gia, với tổng số 381 sản phẩm, bộ sản phẩm. Đáng chú ý, 100% sản phẩm dự thi đều đã được thiết kế hoàn chỉnh.

Các sản phẩm tham gia cuộc thi được chia thành 6 nhóm, gồm gốm sứ; sơn mài, sơn son thếp vàng; mây, tre, giang đan, guột tế; khảm trai, gỗ mỹ nghệ; dệt vải, thêu ren, lụa tơ tằm; đồng, đá và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ khác.

Trong đó, nhóm gốm sứ có 65 sản phẩm, bộ sản phẩm của 32 tổ chức, cá nhân; nhóm sơn mài, sơn son thếp vàng có 50 sản phẩm của 21 tổ chức, cá nhân; nhóm mây tre, giang đan, guột tế có 60 sản phẩm của 37 tổ chức, cá nhân.

Nhóm khảm trai, gỗ mỹ nghệ có 70 sản phẩm của 35 tổ chức, cá nhân; nhóm dệt vải, thêu ren, lụa tơ tằm có 56 sản phẩm của 23 tổ chức, cá nhân; nhóm đồng, đá và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ khác có 96 sản phẩm của 37 tổ chức, cá nhân.

Sự đa dạng về nhóm nghề đặt ra yêu cầu người thiết kế vừa nắm vững kỹ thuật truyền thống, vừa tìm tòi cách thể hiện mới để nâng cao tính thẩm mỹ, công năng và giá trị sản phẩm.

Theo tiêu chí cuộc thi, mẫu thiết kế cần có tính mới, sáng tạo, giá trị kinh tế, kỹ thuật, mỹ thuật cao; có khả năng sản xuất với số lượng lớn, đáp ứng nhu cầu thị trường, đồng thời bảo đảm tính thương mại, thân thiện với môi trường và giá trị văn hóa truyền thống.

Để đáp ứng những yêu cầu này, các nghệ nhân, cơ sở sản xuất và doanh nghiệp cần kết hợp kinh nghiệm nghề nghiệp với tư duy thiết kế, từ lựa chọn nguyên liệu, hình thức thể hiện đến công năng và khả năng ứng dụng. Việc sử dụng chất liệu mới, kết hợp nhiều loại nguyên liệu và ứng dụng khoa học, công nghệ có thể tạo ra những thiết kế khác biệt, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm.

Thông qua quá trình đánh giá và góp ý của các chuyên gia, những mẫu thiết kế có điều kiện được xem xét, hoàn thiện trên nhiều phương diện, từ kỹ thuật chế tác, tính thẩm mỹ đến khả năng thương mại.

Sáng tạo phải đi cùng thị trường và bản sắc văn hóa

Đánh giá về những yêu cầu đặt ra đối với sản phẩm dự thi, ông Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cho rằng, tính sáng tạo là yếu tố đầu tiên cần được chú ý.

Theo ông Đạt, cuộc thi đặt ra yêu cầu về những thiết kế, mẫu mã và chủng loại sản phẩm mới, khác với việc chỉ đánh giá một sản phẩm đẹp về hình thức. "Có nhiều sản phẩm rất đẹp nhưng nếu chỉ đẹp thôi thì chưa đủ. Điều cần quan tâm là sản phẩm có tính sáng tạo, có điểm mới và tạo được sự khác biệt hay không", ông Trịnh Quốc Đạt chia sẻ.

Tuy nhiên, sáng tạo cần gắn với nhu cầu thực tế. Theo Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, sản phẩm thủ công mỹ nghệ phải hướng tới người tiêu dùng, xác định được đối tượng khách hàng và có khả năng tiêu thụ trên thị trường.

Điều này đòi hỏi thiết kế không chỉ tạo khác biệt về hình thức mà còn phải chú trọng công năng, tính ứng dụng và khả năng đưa vào sản xuất. Qua đó, sản phẩm có thể phát huy giá trị nghề truyền thống, đồng thời đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường.

Bên cạnh tính sáng tạo và thương mại, giá trị văn hóa cũng là yếu tố không thể tách rời. Với sản phẩm thủ công, giá trị không chỉ nằm ở hình thức mà còn ở câu chuyện, bản sắc và những giá trị văn hóa được chuyển tải qua từng sản phẩm.

Vì vậy, đổi mới không đồng nghĩa với việc rời xa truyền thống, mà là tìm cách phát huy những giá trị cốt lõi của nghề trong các thiết kế phù hợp với đời sống hiện đại. Sự kết hợp giữa kỹ thuật chế tác, tư duy sáng tạo và bản sắc văn hóa sẽ góp phần tạo nên nét riêng cho sản phẩm thủ công mỹ nghệ.

Chú trọng yếu tố xanh, hướng tới phát triển bền vững

Một yêu cầu khác được đặt ra là tính thân thiện với môi trường. Yếu tố này cần được xem xét từ khâu lựa chọn nguyên liệu đến quá trình sản xuất. Việc sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường, áp dụng quy trình sản xuất sạch, tiết kiệm năng lượng và hạn chế chất thải là những yếu tố quan trọng đối với phát triển bền vững.

Định hướng này cũng gắn với yêu cầu nâng cao chất lượng sản phẩm và khả năng đáp ứng thị trường. Bên cạnh giá trị thẩm mỹ, các mẫu thiết kế cần tính đến khả năng sản xuất, sử dụng hiệu quả nguyên liệu và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng.

Cuộc thi góp phần quảng bá hình ảnh, văn hóa và con người Hà Nội, giới thiệu sản phẩm thủ công mỹ nghệ truyền thống của Việt Nam đến bạn bè quốc tế, qua đó thúc đẩy ngành thủ công mỹ nghệ phát triển bền vững trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Sự phát triển của ngành còn gắn với việc tạo việc làm cho lao động nông thôn, cải thiện đời sống người dân làng nghề và thúc đẩy kinh tế - xã hội tại các vùng nông thôn. Khuyến khích sản phẩm thân thiện với môi trường cũng góp phần hướng tới giảm ô nhiễm và đáp ứng các yêu cầu về phát triển bền vững.

Trên cơ sở tiêu chí chấm điểm và cơ cấu giải thưởng, Ban Giám khảo đã lựa chọn 90 sản phẩm, bộ sản phẩm đạt giải trong tổng số 381 sản phẩm, bộ sản phẩm tham gia.

Kết quả này ghi nhận những mẫu thiết kế được lựa chọn, đồng thời cho thấy sự đa dạng về chất liệu, kỹ thuật chế tác và hướng sáng tạo trong các nhóm ngành hàng thủ công mỹ nghệ.

Có thể thấy, việc đổi mới thiết kế trên nền tảng giữ gìn bản sắc truyền thống sẽ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm thủ công mỹ nghệ, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường và thúc đẩy phát triển bền vững.

Thùy Linh