Tiêm vaccine: Lá chắn chủ động bảo vệ sức khỏe ngay từ sớm

Tại Việt Nam, Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân tiếp tục nhấn mạnh việc chuyển trọng tâm từ khám, chữa bệnh sang phòng bệnh chủ động, trong đó đáng chú ý là yêu cầu duy trì tỷ lệ tiêm chủng các loại vaccine thiết yếu đạt trên 95%. Điều này khẳng định vai trò then chốt của tiêm chủng trong nỗ lực bảo vệ cộng đồng khỏi các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Những bài học từ việc bỏ lỡ mũi tiêm chủng

Thời gian gần đây, nhiều trường hợp trẻ mắc bệnh truyền nhiễm đáng lẽ có thể phòng ngừa bằng vaccine đã được ghi nhận tại các cơ sở y tế. Một trong số đó là bé Quản Tường Minh Huyền, 10 tháng tuổi, ở xã Vân Đình. Do chưa được tiêm phòng sởi đúng lịch, bé nhập viện trong tình trạng suy hô hấp nặng, được xác định mắc sởi kèm biến chứng viêm phổi. Bệnh viện Nhi Hà Nội đã tiếp nhận và điều trị trong nhiều ngày liên tục. Sau gần nửa tháng chăm sóc tích cực, sức khỏe của bé mới dần ổn định. Bố của bé chia sẻ rằng gia đình đã nhận thức sâu sắc hơn tầm quan trọng của vaccine và cam kết thực hiện đầy đủ các mũi tiêm cho con theo lịch hẹn.

Một trường hợp khác là bé Nguyễn Danh Hoàng Duy, 15 tháng tuổi, tại tỉnh Phú Thọ. Vì gia đình sơ suất quên lịch tiêm vaccine sởi, bé bị sốt cao và phải nhập viện. Chẩn đoán mắc sởi được đưa ra ngay sau khi thăm khám, và bé nhanh chóng được điều trị. Sau 5 ngày, bé đã cắt sốt và sức khỏe dần ổn định. Trong quá trình điều trị, các bác sĩ đã tư vấn kỹ lưỡng cho gia đình về biện pháp phòng bệnh, đảm bảo dinh dưỡng và đặc biệt là việc cần đưa trẻ đi tiêm phòng đầy đủ để tránh hậu quả đáng tiếc.

Những câu chuyện thực tế này là lời cảnh báo về sự nguy hiểm của việc chủ quan trước vaccine. Nhiều loại bệnh truyền nhiễm vẫn âm thầm tồn tại trong cộng đồng. Khi trẻ không được tiêm chủng đầy đủ, nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nặng tăng cao. Đối với một số bệnh như sởi, ho gà hay bại liệt, sự lây lan có thể diễn ra nhanh và mạnh nếu tỷ lệ tiêm chủng trong cộng đồng giảm xuống dưới ngưỡng an toàn.

Vaccine – thành tựu y học cứu sống hàng triệu người

Theo thống kê của các tổ chức y tế quốc tế, trong 50 năm qua, vaccine đã giúp cứu sống hơn 150 triệu người, tương đương hơn 3 triệu người mỗi năm. Những con số này cho thấy vaccine là một trong những phát minh quan trọng nhất trong lịch sử y học hiện đại.

Tại Việt Nam, chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia đã đạt được nhiều thành tựu: Thanh toán hoàn toàn bệnh bại liệt; loại trừ uốn ván sơ sinh; giảm mạnh số mắc và tỷ lệ tử vong do ho gà, sởi, viêm não Nhật Bản; kiểm soát hiệu quả nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác.

Vaccine hoạt động bằng cách giúp cơ thể tạo ra “hàng rào miễn dịch” đặc hiệu với từng loại tác nhân gây bệnh. Nhờ đó, người được tiêm chủng có khả năng chống lại bệnh hoặc giảm đáng kể mức độ nặng nếu không may mắc bệnh. Theo các nghiên cứu, vaccine giúp từ 85% đến 95% người được tiêm phòng tránh khỏi bệnh tật.

Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội, tính đến hết năm 2025, thành phố tiếp tục giữ vững tỷ lệ tiêm chủng đạt và vượt mục tiêu. Cụ thể: 97,7% trẻ dưới 1 tuổi được tiêm đầy đủ 8 loại vaccine; 95,4% trẻ được tiêm viêm gan B liều sơ sinh; 97,3% trẻ 5 tháng tuổi được tiêm vaccine bại liệt; 96,5% trẻ từ 9 tháng đến dưới 1 tuổi được tiêm bại liệt.

97,8% trẻ 18–23 tháng được tiêm sởi – rubella. Vaccine DPT mũi 4 đạt 95,6%; vaccine viêm não Nhật Bản đạt khoảng 96% ở cả 3 mũi; vaccine uốn ván – bạch hầu (Td) cho trẻ 7 tuổi đạt 90,2%; tiêm uốn ván cho phụ nữ mang thai đạt 98,7%.

Hà Nội duy trì lịch tiêm chủng định kỳ vào thứ Tư tuần đầu và tuần thứ ba hằng tháng tại tất cả trạm y tế xã, phường, tạo điều kiện thuận lợi để người dân tiếp cận dịch vụ đầy đủ và đúng lịch.

ThS.BS Nguyễn Sỹ Đức, Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Nhi Hà Nội, cho rằng vaccine là một trong những thành tựu y tế quan trọng nhất của nhân loại. Không chỉ trẻ nhỏ mà cả người già và thanh thiếu niên đều hưởng lợi từ vaccine khi được tiêm đầy đủ.

Tuy nhiên, theo bác sĩ, có không ít phụ huynh bỏ sót các mũi tiêm nhắc lại. Đây là một sai lầm đáng tiếc, bởi nếu không tiêm nhắc đúng thời điểm, hệ miễn dịch bảo vệ trẻ sẽ giảm theo thời gian. Trẻ từng tiêm mũi cơ bản vẫn có thể mắc bệnh nếu bỏ qua mũi nhắc.

Ông nhấn mạnh: Phụ huynh cần theo dõi lịch tiêm của trẻ và đưa trẻ đi tiêm đủ, đúng lịch tất cả các mũi, đặc biệt là các mũi trong chương trình Tiêm chủng mở rộng. Đây là cách đơn giản nhưng hiệu quả nhất để phòng bệnh.

Không chỉ bảo vệ cho mỗi cá nhân, vaccine còn góp phần tạo miễn dịch cộng đồng, hạn chế sự lây lan của dịch bệnh. Khi tỷ lệ tiêm chủng duy trì ở mức cao, những người không thể tiêm vì lý do sức khỏe như trẻ sơ sinh, người suy giảm miễn dịch cũng được bảo vệ gián tiếp.

Tiêm chủng đầy đủ giúp: Giảm số ca bệnh và tử vong; hạn chế biến chứng nặng; giảm tải cho hệ thống y tế. Đồng thời tiết kiệm chi phí điều trị cho gia đình và xã hội; nâng cao chất lượng cuộc sống và sức khỏe cộng đồng.

Trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm vẫn luôn tồn tại và có thể bùng phát bất cứ lúc nào, tiêm vaccine đúng lịch, đủ liều là hành động thiết thực nhất để bảo vệ sức khỏe hôm nay và tương lai.

Thiện Tâm