Từ tuyến metro Nhổn - ga Hà Nội, mở rộng hợp tác quốc tế phát triển đường sắt đô thị

Đây là một trong những dự án hạ tầng giao thông tiêu biểu cho quan hệ hợp tác giữa Hà Nội với Chính phủ Pháp và các định chế tài chính quốc tế.

Tham dự sự kiện có bà Éléonore Caroit, Bộ trưởng đặc trách Pháp ngữ, Quan hệ đối tác quốc tế và người Pháp ở nước ngoài; ông Didier Le Bret, Đại sứ Pháp tại Việt Nam; đại diện các tổ chức tài chính quốc tế, các sở, ngành Hà Nội, Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội (MRB) và Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội (Hanoi Metro).

Từ hiệu quả vận hành đến yêu cầu phát triển mạng lưới metro

Sau hơn hai năm đưa đoạn trên cao vào khai thác, tuyến đường sắt đô thị Nhổn - Ga Hà Nội từng bước khẳng định vai trò trong hệ thống vận tải hành khách công cộng của Thủ đô. Với lợi thế vận hành trên đường riêng, không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi tình trạng ùn tắc trên đường bộ, tuyến metro tạo thêm lựa chọn đi lại cho người dân khu vực phía Tây Hà Nội.

Tuyến đường sắt đô thị số 3, đoạn Nhổn - Ga Hà Nội, có chiều dài tuyến chính khoảng 12,5 km, gồm 12 nhà ga, trong đó có 8 ga trên cao và 4 ga ngầm. Đoạn trên cao từ Nhổn đến Cầu Giấy được đưa vào khai thác từ tháng 8/2024.

Theo số liệu được Hanoi Metro cung cấp trong thông cáo của các đối tác quốc tế, tuyến đã phục vụ khoảng 6,4 triệu lượt hành khách trong năm đầu vận hành, với tỷ lệ tàu chạy đúng giờ đạt 99%. Những kết quả này cho thấy khả năng đáp ứng nhu cầu đi lại của phương thức vận tải công cộng có sức chở lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện mạng lưới kết nối để phát huy hiệu quả khai thác.

Không chỉ mang lại lợi ích về vận chuyển, đường sắt đô thị còn được kỳ vọng đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính. Theo ước tính do các đối tác tài trợ công bố, hoạt động của tuyến giúp tránh phát thải khoảng 49.000 tấn CO₂ tương đương trong năm 2025; mức giảm phát thải được dự báo có thể đạt 81.500 tấn mỗi năm vào năm 2030.

Trong thông điệp tại sự kiện, đại diện lãnh đạo UBND TP. Hà Nội đánh giá ý nghĩa của tuyến đường sắt đô thị số 3 không chỉ nằm ở việc hình thành một công trình giao thông hiện đại mà còn ở những lợi ích thiết thực đối với đời sống người dân. Mỗi tuyến metro được đưa vào khai thác sẽ bổ sung lựa chọn đi lại an toàn, thuận tiện, đồng thời tạo điều kiện giảm ùn tắc, ô nhiễm và tổ chức lại không gian phát triển đô thị.

Đối với đoạn ngầm từ Cầu Giấy đến Ga Hà Nội, gồm 4 nhà ga, công tác xây dựng đang tiếp tục được triển khai. Theo kế hoạch thực hiện được nêu trong thông cáo ngày 19/10, đoạn tuyến này dự kiến hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2027.

Việc hoàn thành đoạn ngầm có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng khai thác đồng bộ tuyến Nhổn - ga Hà Nội, mở rộng phạm vi phục vụ và tăng cường kết nối giữa khu vực phía Tây với khu vực trung tâm thành phố.

Hợp tác quốc tế không chỉ dừng ở nguồn vốn

Tuyến đường sắt đô thị số 3 là dự án có sự tham gia của nhiều tổ chức tài chính phát triển quốc tế. Bên cạnh nguồn vốn của TP. Hà Nội, dự án được đồng tài trợ bởi Chính phủ Pháp thông qua khoản vay Kho bạc trị giá 355 triệu EUR, khoản vay của AFD trị giá 159 triệu EUR, nguồn vốn 407,8 triệu USD từ ADB và 125,5 triệu EUR từ EIB.

Sự tham gia của các đối tác quốc tế không chỉ cung cấp nguồn lực tài chính mà còn hỗ trợ triển khai các tiêu chuẩn về kỹ thuật, an toàn, bảo vệ môi trường, xã hội và quản lý dự án. Quá trình thực hiện có sự tham gia của nhiều doanh nghiệp Pháp và quốc tế trong các lĩnh vực tư vấn thiết kế, cung cấp đoàn tàu, lắp đặt đường ray, hệ thống tín hiệu, vé và chứng nhận an toàn.

Phát biểu tại buổi lễ, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết, mỗi ngày, những đoàn tàu trên tuyến Nhổn – Cầu Giấy đang đưa người dân Thủ đô đến nơi làm việc, học tập và trở về với gia đình. Chỉ trong năm đầu tiên khai tác, tuyến đã phục vụ khoảng 6,4 triệu lượt hành khách, với tỷ lệ tàu chạy đúng giờ đạt 99%. Đằng sau những hành trình bình dị ấy là nhiều năm hợp tác bền bỉ, trí tuệ, công sức và tâm huyết của các đối tác Việt Nam, Pháp và quốc tế. Đây là giá trị đẹp nhất của hợp tác phát triển - những cam kết được chuyển hóa thành công trình, thành dịch vụ và thành lợi ích thiết thực cho người dân.

Thay mặt lãnh đạo Thành phố, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Trương Việt Dũng trân trọng cảm ơn Chính phủ Pháp, Cơ quan Phát triển Pháp, Tổng cục Kho bạc Pháp, Ngân hàng Đầu tư châu Âu, Ngân hàng Phát triển châu Á; cùng các doanh nghiệp, chuyên gia, kỹ sư và người lao động Việt Nam, quốc tế đã kiên trì đồng hành với Hà Nội vượt qua những khó khăn, thách thức trong quá trình thực hiện dự án.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng chia sẻ, đối với Hà Nội, tuyến đường sắt đô thị số 3 mang ý nghĩa vượt ra ngoài một công trình giao thông. Mỗi tuyến metro được hình thành là thêm một lựa chọn đi lại an toàn, thuận tiện cho người dân; thêm một bước giảm ùn tắc, ô nhiễm; và quan trọng nhất, mở ra khả năng tổ chức lại không gian đô thị, kết nối các trung tâm phát triển, hình thành những cộng đồng dân cư và hoạt động kinh tế gắn với giao thông công cộng; từng bước kiến tạo một Thủ đô xanh, văn minh và phát triển bền vững.

Trong khuôn khổ quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Pháp, đặc biệt sau chuyến thăm Pháp tháng 9 vừa qua của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hợp tác giữa hai nước trong lĩnh vực giao thông đường sắt đang mở ra những triển vọng mới. Thành phố trân trọng sự quan tâm của Chính phủ Pháp đối với chương trình phát triển đường sắt đô thị Hà Nội; đặc biệt ghi nhận khoản hỗ trợ 10 triệu euro của Liên minh châu Âu thông qua Cơ quan Phát triển Pháp để nghiên cứu kéo dài tuyến đường sắt đô thị số 3 từ Ga Hà Nội đến Hoàng Mai và vui mừng trước những bước tiến trong hợp tác giữa các doanh nghiệp hai nước, tiêu biểu là Alstom và Vingroup, cùng những sáng kiến hợp tác về nghiên cứu, đào tạo và phát triển công nghệ đường sắt.

Từ những thành quả đã đạt được, Hà Nội tin tưởng rằng hợp tác với các đối tác Pháp sẽ tiếp tục được mở rộng và nâng lên tầm cao mới. Tuyến đường sắt hiện đại sẽ là nền tảng để hai bên cùng phát triển năng lực công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy hợp tác công nghiệp đường sắt và chia sẻ kinh nghiệm tổ chức giao thông, phát triển đô thị bền vững. Đó là những lĩnh vực giàu tiềm năng, nơi thế mạnh và kinh nghiệm của Pháp có thể kết hợp với khát vọng phát triển, năng lực sáng tạo và quyết tâm đổi mới của Hà Nội, tạo nên những giá trị thiết thực và lâu dài cho cả hai bên. Tiếp nối những thành quả hợp tác ấy, Hà Nội cam kết tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các nhà tài trợ, đối tác và nhà thầu tập trung nguồn lực, bảo đảm chất lượng, an toàn và tiến độ, sớm hoàn thành toàn tuyến, khai thác đồng bộ, phục vụ ngày càng tốt hơn nhu cầu đi lại của Nhân dân Thủ đô.

"Tấm biển lưu niệm hôm nay ghi dấu một chặng đường mà chúng ta đã cùng nhau đi qua, đồng thời mở ra niềm tin vào những chặng đường mới của tình hữu nghị và hợp tác Việt Nam – Pháp, cùng hướng tới một tầm nhìn lớn hơn: những đô thị được kết nối tốt hơn, những cơ hội phát triển được mở rộng hơn và một tương lai xanh, văn minh, bền vững cho các thế hệ mai sau. Tôi tin tưởng rằng, cùng với những đoàn tàu tiếp tục lăn bánh trên tuyến đường sắt này, tình hữu nghị, sự tin cậy và những thành quả hợp tác giữa Hà Nội với các đối tác Pháp và quốc tế cũng sẽ tiếp tục được vun đắp, bền chặt và phát triển cùng năm tháng", Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng nhấn mạnh.

Phát biểu tại sự kiện, bà Éléonore Caroit, Bộ trưởng phụ trách các vấn đề Pháp ngữ, Quan hệ đối tác quốc tế và người Pháp ở nước ngoài, đánh giá tuyến metro số 3 là một minh chứng cụ thể cho kết quả hợp tác trong khuôn khổ quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Pháp. Việc ứng dụng công nghệ, kinh nghiệm chuyên môn của Pháp và các tiêu chuẩn châu Âu đã đóng góp vào quá trình phát triển hệ thống giao thông công cộng hiện đại tại Hà Nội.

Theo bà Caroit, hợp tác trong lĩnh vực đường sắt đô thị đang mở ra triển vọng tiếp tục chia sẻ chuyên môn, phát triển công nghệ và tạo thêm cơ hội hợp tác giữa doanh nghiệp hai nước. Đây cũng là một trong những lĩnh vực được Việt Nam và Pháp quan tâm thúc đẩy sau chuyến thăm chính thức Cộng hòa Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào tháng 9/2026.

Bà Victoire Vandeville, Giám đốc khu vực Đông Nam Á của AFD, đánh giá kết quả vận chuyển hàng triệu lượt hành khách trong năm đầu khai thác cho thấy hiệu quả hợp tác giữa các bên. AFD khẳng định sẵn sàng tiếp tục đồng hành cùng Hà Nội trong quá trình chuẩn bị mở rộng tuyến đường sắt đô thị số 3.

Trong khi đó, ông Scott Roberts, Giám đốc Quốc gia ADB tại Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của đường sắt đô thị không chỉ ở hoạt động vận chuyển mà còn ở khả năng kết nối người dân với việc làm, giáo dục và các cơ hội phát triển. ADB cam kết tiếp tục hợp tác với Hà Nội và các đối tác để phát triển mạng lưới giao thông đô thị đồng bộ, dễ tiếp cận và đáp ứng nhu cầu phát triển của Thủ đô.

Chuẩn bị mở rộng tuyến số 3 về phía Nam Hà Nội

Tiếp nối kết quả hợp tác tại tuyến Nhổn - Ga Hà Nội, Liên minh châu Âu đã ủy thác cho AFD quản lý khoản viện trợ không hoàn lại trị giá 10 triệu EUR để chuẩn bị dự án kéo dài tuyến đường sắt đô thị số 3 từ ga Hà Nội đến Hoàng Mai.

Chương trình hỗ trợ được ký kết với UBND TP. Hà Nội năm 2024, do MRB thực hiện, với các hoạt động chuẩn bị dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2027. Đoạn tuyến kéo dài có chiều dài khoảng 11 km, được định hướng xây dựng hoàn toàn dưới lòng đất tại khu vực phía Nam thành phố.

Nguồn viện trợ tập trung cho nghiên cứu khả thi, quy hoạch phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) dọc tuyến và các giải pháp tích hợp mạng lưới giao thông. Trong đó, việc nghiên cứu kết nối đa phương thức, tổ chức giao thông và nâng cao năng lực triển khai được xác định là những nội dung quan trọng.

Khác với việc chỉ đầu tư một tuyến vận tải độc lập, cách tiếp cận TOD hướng tới tổ chức không gian đô thị gắn với các nhà ga, tăng khả năng tiếp cận giao thông công cộng và khai thác hiệu quả quỹ đất, hạ tầng tại những khu vực có tuyến metro đi qua.

Theo các đối tác tài trợ, nguồn vốn đầu tư xây dựng đoạn tuyến kéo dài dự kiến được nghiên cứu huy động theo cơ chế Nhóm châu Âu (Team Europe), trong đó có sự tham gia của Ngân hàng Tái thiết Đức (KfW) và hợp tác với ADB.

Khoản hỗ trợ 10 triệu EUR hiện dành cho công tác nghiên cứu, chuẩn bị dự án, không phải tổng mức đầu tư xây dựng. Việc triển khai đoạn tuyến kéo dài sẽ phụ thuộc vào kết quả nghiên cứu, thủ tục phê duyệt và phương án huy động vốn theo quy định.

Việc tiếp tục nghiên cứu mở rộng tuyến metro đến Hoàng Mai được kỳ vọng tạo thêm điều kiện kết nối khu vực phía Nam với mạng lưới đường sắt đô thị, từng bước hình thành hệ thống vận tải hành khách công cộng có sức chở lớn và khả năng liên thông cao hơn.

Từ kết quả vận hành đoạn trên cao Nhổn - Cầu Giấy đến kế hoạch nghiên cứu kéo dài tuyến số 3 về Hoàng Mai, hợp tác giữa Hà Nội với Pháp và các tổ chức tài chính quốc tế đang được mở rộng từ đầu tư hạ tầng sang phát triển công nghệ, nhân lực và quy hoạch đô thị. Đây là những yếu tố quan trọng để Thủ đô từng bước hình thành mạng lưới đường sắt đô thị đồng bộ, nâng cao chất lượng giao thông công cộng và hướng tới phát triển đô thị bền vững.

Tuyến metro Nhổn - Ga Hà Nội không chỉ ghi nhận kết quả vận chuyển hàng triệu lượt hành khách mà còn tạo nền tảng để Thủ đô tiếp tục mở rộng hợp tác với Pháp và các tổ chức tài chính quốc tế trong phát triển đường sắt đô thị, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực.

Kim Liên