Về lộ trình miễn phí sách giáo khoa cho hoc sinh tại Hà Nội

Theo đại diện Lãnh đạo Sở GDĐT Hà Nội, với quy mô giáo dục lớn nhất cả nước, lên tới hơn 1,8 triệu học sinh, để đảm bảo chính sách đi vào cuộc sống một cách hiệu quả nhất, ngành Giáo dục Thủ đô đang tiến hành rà soát song song nhiều công việc quan trọng.

Lý do chưa thể triển khai đồng loạt trong năm học 2026 - 2027

Theo ông Phạm Quốc Toản, Phó Giám đốc Sở GDĐT Hà Nội, mặc dù nhận được sự quan tâm rất lớn từ dư luận và phụ huynh, nhưng Hà Nội xác định việc triển khai cần có một lộ trình bài bản thay vì thực hiện đồng loạt ngay năm học này vì có một số những lý do cụ thể về mặt pháp lý và tổ chức thực hiện.

Thứ nhất, về mặt pháp lý, ông Toản cho biết Nghị định 271/2026/NĐ-CP quy định lộ trình miễn phí SGK trên cả nước chính thức bắt đầu từ năm học 2029-2030. Việc các địa phương thực hiện sớm hơn là điều được khuyến khích nếu cân đối được ngân sách địa phương, nhưng cần có thời gian để xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật tại địa phương nhằm đảm bảo tính bền vững.

Thứ hai, về mặt tổ chức, các quy định về đấu thầu mua sắm tài sản công đòi hỏi quy trình chặt chẽ và tốn nhiều thời gian. Ông Toản nhấn mạnh: "Theo quy định, SGK phải được nhập kho thư viện trước ngày 15/6 để tổ chức cho học sinh mượn trước khai giảng". Đối với năm học 2026-2027, các mốc thời gian này đã trôi qua, do đó việc triển khai gấp gáp sẽ khó đảm bảo đúng quy trình pháp luật.

Thứ ba, về khả năng cung ứng, việc in ấn và cung ứng một lượng sách khổng lồ cho hơn 1,8 triệu học sinh cần ít nhất 6 tháng chuẩn bị. Các nhà xuất bản thường đã ấn định kế hoạch in ấn dựa trên đăng ký trước đó của các trường. Theo ông Toản, nếu tổ chức đấu thầu quá gấp sẽ dễ dẫn đến tình trạng thừa, thiếu cục bộ và gây lãng phí lớn cho ngân sách.

Việc xây dựng phương án miễn phí SGK của Hà Nội được cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước. Quyết sách này dựa trên các căn cứ pháp lý quan trọng như Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Đặc biệt, lộ trình này bám sát Nghị định số 271/2026/NĐ-CP của Chính phủ về việc miễn phí SGK cho học sinh phổ thông. Để hiện thực hóa chủ trương này, UBND TP. Hà Nội đã ban hành văn bản số 4082/UBND-KGVX về việc thực hiện chính sách miễn phí SGK giáo dục phổ thông và các khoản hỗ trợ đầu năm học. Theo đó, UBND Thành phố giao Sở Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) chủ trì, phối hợp với Sở Tài chính và các bên liên quan xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể. Kế hoạch này yêu cầu phải xác định rõ lộ trình, phương án phân kỳ theo từng năm học và từng cấp học, đồng thời phải trình HĐND Thành phố thông qua để đảm bảo tính pháp lý và nguồn lực bền vững.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong phương án của Hà Nội là việc áp dụng cơ chế "mượn - trả" thay vì cấp sách để học sinh sở hữu riêng. Theo phương án này, SGK sẽ được mua sắm bằng nguồn ngân sách Nhà nước và được quản lý theo chế độ tài sản công. Sách sẽ được giao cho thư viện các nhà trường quản lý; vào đầu năm học, học sinh mượn một bộ sách và hoàn trả sau khi kết thúc năm học để các khóa sau tiếp tục sử dụng.

Mô hình này giúp tiết kiệm ngân sách vì chi phí lớn nhất chỉ phát sinh ở lần mua sắm ban đầu. Những năm sau, Thành phố chỉ cần bổ sung số sách bị hư hỏng hoặc dự phòng cho số lượng học sinh tăng thêm. Bên cạnh đó, giúp học sinh được rèn luyện ý thức giữ gìn tài sản chung, biết trân trọng sách vở và hình thành thói quen chia sẻ. Đồng thời, việc tái sử dụng sách giúp giảm lượng giấy in, góp phần bảo vệ môi trường một cách thiết thực. Sở GDĐT sẽ ban hành hướng dẫn chuyên môn về quản lý sách và triển khai điều chuyển liên thông thư viện giữa các cơ sở giáo dục để tối ưu hóa nguồn lực.

Theo ông Phạm Quốc Toản, Sở GDĐT Hà Nội đang phối hợp với UBND các xã, phường để rà soát, thống kê chính xác số lượng học sinh (bao gồm cả học sinh tại các cơ sở giáo dục tư thục trên địa bàn) theo từng khối lớp và xác định nhu cầu thực tế. Bên cạnh đó, để tránh lãng phí, các nhà trường đang thực hiện kiểm kê lại số SGK hiện có trong thư viện. Những bộ sách còn đủ chất lượng sẽ được ưu tiên tái sử dụng, và số lượng mua mới sẽ được tính toán sau khi đã trừ đi số sách hiện có và số sách có thể điều chuyển giữa các trường. Sở Tài chính sẽ tham mưu bố trí kinh phí từ ngân sách cấp Thành phố, đảm bảo phù hợp với khả năng cân đối địa phương và ưu tiên các địa bàn khó khăn, đối tượng chính sách.

Trong khi chờ đợi lộ trình miễn phí SGK hoàn thiện, Hà Nội cam kết tiếp tục duy trì và đẩy mạnh các khoản hỗ trợ khác để đảm bảo không học sinh nào bị gián đoạn việc học vì hoàn cảnh khó khăn. Các chính sách đang được triển khai đồng bộ trong năm học 2026-2027 bao gồm: Hỗ trợ đầy đủ học phí cho trẻ em mầm non và học sinh phổ thông; Hỗ trợ bữa ăn bán trú cho học sinh tiểu học một cách công khai, minh bạch; Hỗ trợ gạo, đồ dùng cá nhân và học phẩm cho học sinh tại các trường phổ thông dân tộc nội trú; Phối hợp hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội tự nguyện và tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho học sinh.

Minh Anh