Việt Nam đăng cai Đối thoại châu Á-Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực

Ngày 22/9 tại Hà Nội, đã diễn ra cuộc họp báo về việc Việt Nam sẽ trở thành nước chủ nhà của Đối thoại châu Á-Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực.

Cuộc họp báo có sự tham dự của bà Lê Thị Hồng Vân, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam; ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam; ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội; ông Bùi Văn Mạnh, Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình.

Đánh giá tính xác thực của di sản trong bối cảnh toàn cầu mới

Hơn 3 thập kỷ kể từ khi Văn kiện Nara về tính xác thực được thông qua năm 1994, công tác bảo tồn di sản thế giới đã chứng kiến những thay đổi sâu sắc. Mối liên hệ tâm linh, các thực hành văn hóa sống, tri thức bản địa và sự gắn kết giữa cộng đồng với thiên nhiên ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc xác định giá trị di sản. Dù vậy, những thách thức từ xung đột, thiên tai, biến đổi khí hậu, du lịch và công nghệ mới đang đòi hỏi phải có sự đổi mới trong nhận thức và phương pháp.

Hội nghị lần này tại Việt Nam tiếp nối Tiến trình Nairobi từ Hội nghị Quốc tế năm 2025 tại Châu Phi và hiện thực hóa Quyết định 48 COM 6C của Ủy ban Di sản Thế giới tại kỳ họp thứ 48 ở Busan, Hàn Quốc (tháng 7/2026). Sự kiện sẽ tập trung thảo luận cách thức đánh giá tính xác thực trong công tác tái thiết sau xung đột hay thiên tai, bảo tồn di sản sống và phát huy vai trò của chủ thể cộng đồng.

Hội nghị do Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, UBND thành phố Hà Nội và UBND tỉnh Ninh Bình đồng tổ chức, phối hợp với các cơ quan trung ương và địa phương. Khoảng 250 đại biểu sẽ tham dự, gồm Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới, Chủ tịch Ủy ban Di sản Thế giới lần thứ 49, các Đại sứ, đại diện cơ quan quản lý di sản, chuyên gia ICOMOS, ban quản lý di sản, các nhà nghiên cứu cùng đại diện cộng đồng và thanh niên.

Chương trình làm việc diễn ra tại Hà Nội và tỉnh Ninh Bình. Theo đó, tại Hà Nội sẽ diễn ra phiên khai mạc, bế mạc, các phiên toàn thể, thảo luận chuyên đề, trưng bày triển lãm và đặc biệt là Lễ khởi công Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên thuộc Trung tâm Hoàng thành Thăng Long vào sáng ngày 29/9/2026.

Tại Ninh Bình sẽ tổ chức các hoạt động khảo sát thực địa chuyên môn tại Quần thể danh thắng Tràng An và khu vực Tam Chúc.

Kết quả trọng tâm của hội nghị là đóng góp vào việc xây dựng Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực. Văn kiện này sẽ đưa ra bộ hướng dẫn thực tiễn hỗ trợ các quốc gia trong việc kiểm kê, lập Danh sách Đề cử Dự kiến, xây dựng hồ sơ đề cử, cũng như bảo tồn, quản lý và giám sát di sản. Điều này giúp công tác đánh giá tính xác thực trở nên nhất quán, bao trùm hơn, góp phần xây dựng Danh sách Di sản Thế giới cân bằng và đáng tin cậy.

Quy tụ khoảng 250 đại biểu và chuyên gia hàng đầu quốc tế lẫn trong nước, sự kiện không chỉ giải quyết những bài toán cấp bách về bảo tồn di sản trong thời đại mới mà còn đánh dấu mốc son nửa thế kỷ hợp tác toàn diện Việt Nam - UNESCO (1976–2026).

Tại cuộc họp báo, bà Lê Thị Hồng Vân khẳng định, trong một thế giới biến động, các quốc gia đều đề cao vai trò của văn hóa và di sản như một cầu nối gắn kết con người, là nền tảng cho hòa bình, lòng tin và động lực cho phát triển bền vững. Đứng trước các tác động của đô thị hóa, biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế – xã hội, Công ước Di sản Thế giới sau gần 55 năm tồn tại đang đối mặt với những yêu cầu mới. Hội nghị sẽ là diễn đàn để các nước châu Á - Thái Bình Dương đưa tiếng nói, tri thức và kinh nghiệm thực tiễn ra toàn cầu, đồng thời hướng tới thông qua Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực.

Bà Lê Thị Hồng Vân cũng điểm lại chặng đường 50 năm UNESCO đồng hành cùng Việt Nam từ giai đoạn phục hồi sau chiến tranh, hội nhập quốc tế đến bảo tồn di sản và phát triển nguồn nhân lực. Sự kiện lần này là dịp để Việt Nam thể hiện vai trò thành viên tích cực, trách nhiệm của Ủy ban Di sản Thế giới, giới thiệu mô hình bảo tồn gắn với phát triển sinh kế bền vững cho người dân.

Phát biểu tại cuộc họp báo, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam nói, tính xác thực có vai trò nền tảng trong cách chúng ta nhận diện và bảo vệ Di sản Thế giới, và cần được hiểu trong chính bối cảnh văn hóa nơi di sản tồn tại. Châu Á - Thái Bình Dương có nhiều kinh nghiệm về di sản sống, tính liên tục, phục dựng, tri thức truyền thống và mối quan hệ giữa cộng đồng với di sản. Hội nghị này có thể góp phần chuyển hóa những kinh nghiệm đó thành các cách tiếp cận rõ ràng hơn, dựa trên bằng chứng và có thể áp dụng trong toàn bộ hệ thống Di sản Thế giới.

Bên cạnh đó, ông Jonathan Wallace Baker cũng gửi lời chúc mừng đến Nhóm Manifesco (TPHCM) – đơn vị giành Giải Nhất cuộc thi thiết kế đồ họa kỷ niệm 50 năm quan hệ hợp tác Việt Nam - UNESCO. Ông nhấn mạnh tầm vóc của mối quan hệ hợp tác giữa hai bên: "50 năm là một mốc son quan trọng. Chúng tôi mong muốn tiếp tục vun đắp quan hệ hợp tác Việt Nam – UNESCO trên nền tảng tin cậy, hợp tác và cùng chia sẻ mục tiêu chung đã được xây dựng suốt 50 năm qua."

Công trình Điện Kính Thiên được kỳ vọng phục dựng sớm nhất có thể

Tại cuộc họp báo, ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội, đã chia sẻ cụ thể về quá trình bảo tồn di sản Hoàng thành Thăng Long và bài toán tính xác thực trong phục dựng Điện Kính Thiên. Ông cho biết khi Hoàng thành Thăng Long được UNESCO ghi danh vào năm 2010, Việt Nam đã cam kết thực hiện 8 điều kiện, trong đó có yêu cầu tiếp tục mở rộng nghiên cứu. Sau 20 năm bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị, tổng kết năm 2022 cho thấy một số yếu tố hiện hữu (như các tòa nhà trong khu vực di sản) có thể ảnh hưởng đến việc thực hiện cam kết, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ với Trung tâm Di sản Thế giới và các Bộ, ngành để tháo gỡ.

Ông Nguyễn Thanh Quang điểm lại các mốc quan trọng, Nghị quyết 46 của UNESCO thông qua tại Ấn Độ cho phép hạ giải có kiểm soát 6 tòa nhà sau khi số hóa để xử lý tài sản khu vực lõi mà không làm suy giảm Giá trị Nổi bật Toàn cầu; năm 2024, Việt Nam được đánh giá là điển hình trong bảo tồn di sản; năm 2025 có nghị quyết về tầm nhìn trục chính tâm, chiến lược di sản và khảo cổ; và đến tháng 7/2026 tại Busan (Hàn Quốc), Trung tâm Di sản Thế giới tiếp tục ra Nghị quyết xác nhận tầm nhìn của Việt Nam đối với Hoàng thành Thăng Long, trong đó có định hướng phục dựng không gian Điện Kính Thiên.

Đặt trong câu chuyện phục dựng Điện Kính Thiên, ông Nguyễn Thanh Quang khẳng định yêu cầu bảo tồn nguyên vẹn các di tích gốc để đảm bảo tính xác thực: "Không phải làm ra mà tìm kiếm những gì cha ông để lại, bảo đảm đầy đủ, bảo tồn toàn bộ các di tích gốc để các thế hệ sau tiếp tục nghiên cứu."

Ông nhấn mạnh, việc bảo tồn di tích gốc không có nghĩa là kết thúc quá trình phát huy giá trị di sản, mà cần xây dựng chiến lược diễn giải hấp dẫn du khách, qua đó làm tăng Giá trị Nổi bật Toàn cầu của di sản. Về tiến độ, ông Quang nói, công trình Điện Kính Thiên được kỳ vọng phục dựng sớm nhất có thể, HĐND TP. Hà Nội đã thông qua chủ trương phê duyệt và các thủ tục tiếp theo đang được hoàn thiện.

Ra mắt bộ nhận diện kỷ niệm 50 năm Việt Nam - UNESCO

Trong khuôn khổ buổi họp báo, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam và Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam đã chính thức ra mắt Đồ họa nhận diện kỷ niệm 50 năm Việt Nam gia nhập UNESCO (1976–2026). Bộ đồ họa là tác phẩm đạt Giải Nhất của Nhóm Manifesco (TPHCM) vượt qua 108 tác phẩm dự thi trên toàn quốc.

Tác phẩm kết hợp hình ảnh số 5 được tạo bởi các đường nét song song màu xanh UNESCO, đại diện cho 5 thập kỷ hợp tác. Số 0 mang hình dáng chiếc nón lá truyền thống Việt Nam, với phần tâm màu đỏ lan tỏa các đường nét đa sắc biểu tượng cho sự đa dạng văn hóa và 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs). Thiết kế này khéo léo kết nối bản sắc dân tộc với tinh thần quốc tế của mối quan hệ hợp tác đối tác chiến lược giữa Việt Nam và UNESCO.

Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương cùng bộ nhận diện 50 năm không chỉ tôn vinh chặng đường nửa thế kỷ đã qua mà còn khẳng định uy tín, năng lực khởi xướng và đóng góp chủ động của Việt Nam vào các thể chế đa phương về văn hóa và di sản thế giới.

Minh Anh