Bảo đảm nguồn lực và nâng cao chất lượng hòa giải ở cơ sở

Bảo đảm nguồn lực để nâng cao hiệu quả hòa giải

Sáng 5/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Các đại biểu Đoàn Hà Nội thống nhất đánh giá, hòa giải ở cơ sở có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giải quyết các tranh chấp, mâu thuẫn phát sinh trong cộng đồng dân cư, góp phần giữ gìn đoàn kết, hạn chế khiếu kiện và bảo đảm ổn định xã hội.

Đại biểu Phùng Thị Hồng Hà, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội điều hành phiên thảo luận Tổ.

Các ý kiến tập trung góp ý về cơ chế bảo đảm kinh phí, tiêu chuẩn hòa giải viên, chuyển đổi số trong hoạt động hòa giải và các điều kiện để bảo đảm tính khả thi của Luật sau khi được ban hành.

Quan tâm đến quy định giao Chính phủ quy định chi tiết nguồn kinh phí bảo đảm cho hoạt động hòa giải ở cơ sở, đại biểu chuyên trách Nguyễn Ngọc Việt cho rằng việc phân bổ ngân sách cần căn cứ vào nhiệm vụ cụ thể của từng xã, phường. Đối với hòa giải viên, việc hỗ trợ theo từng vụ việc cần được quy định cụ thể hơn, phù hợp với khối lượng công việc thực hiện.

Theo đại biểu, nếu không có cơ chế tài chính phù hợp sẽ rất khó thu hút những người có trình độ, hiểu biết pháp luật như luật sư hoặc những người có chuyên môn tham gia công tác hòa giải ở cơ sở. Vì vậy, dự thảo Luật cần quy định rõ hơn việc bố trí nguồn kinh phí để xây dựng đội ngũ hòa giải viên có đủ năng lực, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Đại biểu Lê Nhật Thành cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm bảo đảm kinh phí và điều kiện hoạt động đối với công tác hòa giải ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Theo đại biểu, cần quan tâm đến kinh phí tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng, biên soạn tài liệu pháp luật phù hợp với ngôn ngữ, văn hóa địa phương; hỗ trợ người phiên dịch cũng như hỗ trợ hòa giải viên khi tham gia giải quyết các vụ việc phức tạp hoặc ở địa bàn rộng, giao thông khó khăn.

Đồng thời, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế ưu tiên phù hợp đối với các xã miền núi, biên giới và vùng đặc biệt khó khăn, tạo điều kiện để các quy định của Luật khi ban hành có thể triển khai hiệu quả trên thực tế.

Đồng tình với chủ trương sửa đổi Luật theo hướng Nhà nước bảo đảm kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở thay vì chỉ hỗ trợ như quy định hiện hành, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu quy định cụ thể trong văn bản hướng dẫn thi hành về cơ chế tiếp nhận, quản lý và sử dụng nguồn kinh phí xã hội hóa theo hướng công khai, minh bạch, đúng mục đích. Bên cạnh đó, cần có cơ chế kiểm tra, giám sát phù hợp nhằm phòng ngừa tiêu cực, tạo thuận lợi cho quá trình tổ chức thực hiện.

Cùng quan tâm đến nội dung này, đại biểu Nguyễn Hoàng Trường đề nghị Chính phủ quy định khung mức chi tối thiểu theo từng vụ việc và mức hỗ trợ hoạt động hằng tháng đối với tổ hòa giải. Đồng thời, cần giao Hội đồng nhân dân cấp tỉnh căn cứ điều kiện ngân sách địa phương để quyết định mức hỗ trợ phù hợp, bảo đảm tính chủ động và khả năng thực hiện.

Quan tâm đào tạo kỹ năng số cho hòa giải viên

Thảo luận về quy định tiêu chuẩn hòa giải viên tại Điều 7 của dự thảo Luật, các đại biểu cơ bản thống nhất với quy định hòa giải viên phải có phẩm chất đạo đức tốt, có uy tín trong cộng đồng dân cư, có khả năng thuyết phục, vận động nhân dân và có hiểu biết pháp luật. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí để phù hợp với đặc thù từng địa bàn, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Đại biểu Lê Nhật Thành đề nghị bổ sung quy định mang tính định hướng khi bầu, chỉ định hòa giải viên cần quan tâm cơ cấu người dân tộc thiểu số, người có uy tín trong cộng đồng, già làng, trưởng bản, trưởng dòng họ và những người am hiểu phong tục, tập quán tốt đẹp của địa phương. Đối với những nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, cần ưu tiên người biết tiếng dân tộc để nâng cao hiệu quả hòa giải.

Theo đại biểu, tiêu chí "có hiểu biết pháp luật" cũng cần được làm rõ theo hướng phù hợp với tính chất hoạt động hòa giải ở cơ sở. Song song với đó, cần tăng cường công tác bồi dưỡng, tập huấn kiến thức pháp luật, kỹ năng hòa giải và kỹ năng vận dụng phong tục, tập quán trong giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Cùng quan tâm đến tiêu chuẩn hòa giải viên, đại biểu Lê Kim Anh đề nghị sửa Khoản 3 Điều 7 theo hướng quy định hòa giải viên "có khả năng thuyết phục, vận động nhân dân; có hiểu biết pháp luật, hiểu biết xã hội, tự nguyện tham gia hòa giải ở cơ sở". Đồng thời, đại biểu đề nghị lược bỏ cụm từ "tự nguyện tham gia hòa giải ở cơ sở" trong các quy định về bầu, chỉ định hòa giải viên để tránh trùng lặp.

Đại biểu cũng kiến nghị quy định rõ việc tổ chức họp đại diện hộ gia đình để bầu hòa giải viên, trong đó xác định cụ thể số lượng hộ gia đình tham gia nhằm bảo đảm tính dân chủ và thống nhất trong quá trình thực hiện. Bên cạnh đó, nên giao Ban Công tác Mặt trận và các chi hội đoàn thể ở cơ sở thực hiện việc lựa chọn, giới thiệu nhân sự tham gia tổ hòa giải.

Đại biểu chuyên trách Nguyễn Ngọc Việt đề xuất nghiên cứu cơ chế giao Trưởng ban Công tác Mặt trận ở khu dân cư thực hiện vai trò giám sát việc phân công hòa giải viên. Đồng thời, Chủ tịch UBND cấp xã ban hành quyết định chỉ định hòa giải viên theo cơ cấu cứng đối với các chức danh gắn với thôn, tổ dân phố; kết hợp với danh sách mở do Trưởng ban Công tác Mặt trận giới thiệu, bảo đảm sự tham gia của người có năng lực, đại diện các giới, dân tộc, tôn giáo và các nhóm yếu thế.

Một nội dung nhận được sự quan tâm của nhiều đại biểu là chuyển đổi số trong hoạt động hòa giải ở cơ sở. Các ý kiến cho rằng, cùng với việc bổ sung quy định về hòa giải trực tuyến, cần quan tâm bố trí nguồn lực đầu tư hạ tầng số, trang thiết bị và đào tạo kỹ năng số cho đội ngũ hòa giải viên, nhất là ở vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo các đại biểu, chỉ khi bảo đảm đầy đủ các điều kiện về nhân lực, hạ tầng và kỹ năng thì những quy định mới về hòa giải trực tuyến mới có thể triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng giải quyết tranh chấp, mâu thuẫn ngay từ cơ sở.

Các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy sự thống nhất cao về sự cần thiết sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn mới. Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế bảo đảm nguồn lực, các đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ hòa giải viên có năng lực, uy tín, am hiểu pháp luật và phong tục địa phương, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động hòa giải. Đây được xem là những yếu tố quan trọng góp phần giải quyết kịp thời các mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cơ sở, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và giữ vững ổn định xã hội.

Thúy Vân