Giải bài toán thu gom, xử lý rác thải từ cơ sở

Sáng 22/10, Thường trực HĐND thành phố Hà Nội tổ chức phiên chất vấn về lĩnh vực môi trường. Những vấn đề liên quan đến quy hoạch xử lý chất thải rắn, chất lượng dịch vụ vệ sinh môi trường sau phân cấp, nguồn lực thực hiện tại xã, phường và tình trạng đổ trộm chất thải xây dựng được nhiều đại biểu quan tâm.

Các nội dung chất vấn tập trung làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp khắc phục những tồn tại trong quản lý chất thải, nhất là yêu cầu bảo đảm sự đồng bộ giữa quy hoạch, công nghệ xử lý và tổ chức thu gom rác trên địa bàn Thủ đô.

Tính toán công suất xử lý, hướng tới giảm chôn lấp rác thải

Chất vấn Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Lê Thanh Nam, đại biểu Nguyễn Thị Diễm Hằng (Tổ đại biểu số 12) đề nghị làm rõ những điểm chưa thống nhất giữa Quy hoạch môi trường quốc gia và Quy hoạch tổng thể Thủ đô về xử lý chất thải rắn.

Đại biểu đặt vấn đề việc chưa tính đến khu Nam Sơn là khu xử lý cấp vùng có ảnh hưởng đến định hướng quy hoạch xử lý chất thải rắn của Hà Nội hay không, đồng thời đề nghị Thành phố làm rõ phương án giải quyết.

Một nội dung khác được đại biểu quan tâm là sự tương thích giữa định hướng ưu tiên phân loại chất thải tại nguồn, tăng cường tái chế với việc đầu tư các dự án đốt rác phát điện.

Theo báo cáo của Sở Tài chính ngày 18/9, dự báo đến năm 2030, tổng công suất đốt phát điện của các dự án trên địa bàn Hà Nội khoảng 14.900 tấn/ngày đêm, trong khi lượng chất thải rắn phát sinh theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô chỉ gần 14.000 tấn, bao gồm cả chất thải có thể phân loại, tái chế.

Từ thực tế này, đại biểu Nguyễn Thị Diễm Hằng đề nghị làm rõ việc tính toán công suất các nhà máy, bảo đảm phù hợp với định hướng phân loại rác tại nguồn, tránh lãng phí nguồn lực đầu tư.

Theo đại biểu, các nghiên cứu cho thấy rác thải thực phẩm chiếm khoảng 50% lượng rác sinh hoạt. Nếu thực hiện tốt việc phân loại tại nguồn, lượng rác đưa vào lò đốt có thể giảm đáng kể, góp phần tiết kiệm chi phí xử lý.

Vì vậy, Thành phố cần tính toán khối lượng từng loại chất thải sau phân loại trong quá trình xây dựng quy hoạch, bảo đảm quan điểm coi rác thải là tài nguyên, ưu tiên tái chế, giảm chi phí đốt và chôn lấp.

Trả lời chất vấn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Lê Thanh Nam cho biết, Thành phố đã có Quy hoạch chuyên ngành xử lý chất thải rắn Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Trong năm 2024, Sở đã chủ động rà soát, cập nhật và tích hợp các nội dung liên quan vào Quy hoạch Thủ đô được phê duyệt tại Quyết định số 1569/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Điều chỉnh Quy hoạch chung.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, các vị trí xử lý chất thải đã đủ điều kiện triển khai thủ tục đầu tư. Hà Nội đang đồng loạt triển khai 4 dự án xử lý rác sinh hoạt bằng công nghệ hiện đại, hướng tới xử lý phần lớn lượng rác phát sinh khi các nhà máy vận hành đồng bộ.

Đến nay, Thành phố đã có 2 nhà máy xử lý rác bằng công nghệ đốt phát điện đi vào hoạt động, góp phần giảm lượng chất thải phải chôn lấp. Tỉ lệ thu gom rác sinh hoạt tại khu vực trung tâm đạt 100%, vượt chỉ tiêu từ 95% đến 98% theo quy định của Trung ương.

Thành phố đặt mục tiêu đến hết năm 2027 cơ bản xử lý toàn bộ lượng rác phát sinh bằng các giải pháp phù hợp, đồng thời tính toán nhu cầu xử lý đến năm 2030 và những năm tiếp theo trên cơ sở dự báo gia tăng dân số, khối lượng chất thải.

Đối với công suất các nhà máy và khả năng tái chế, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục kiểm tra, rà soát số liệu, bảo đảm phù hợp với nhu cầu xử lý thực tế và lượng chất thải có thể phát sinh trong tương lai.

Riêng tại khu xử lý Nam Sơn, Thành phố đang triển khai thêm 2 nhà máy xử lý bùn, rác phục vụ đốt phát điện, hướng tới giảm dần và tiến tới chấm dứt chôn lấp, hạn chế nước rỉ rác và các nguồn gây ô nhiễm.

Đối với dự án tại Châu Can, Thành phố phấn đấu đưa hai nhà máy vào vận hành trong giai đoạn 2027-2028, phục vụ xử lý chất thải rắn sinh hoạt, bùn thải, phân bùn bể phốt và chất thải công nghiệp.

Cùng với đó, công nghệ xử lý bùn thải sẽ từng bước được chuyển đổi từ phơi sang sấy, đốt hiện đại nhằm hạn chế nguy cơ ô nhiễm môi trường.

Khắc phục tình trạng manh mún trong tổ chức thu gom rác

Bên cạnh công nghệ xử lý, những bất cập trong tổ chức thu gom, vận chuyển rác sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng là nội dung được nhiều đại biểu chất vấn.

Đại biểu Lê Minh Tú (Tổ đại biểu số 16) cho biết, theo Quyết định số 69 ngày 12/11/2025, Hà Nội đã phân cấp cho UBND cấp xã tổ chức thu gom, vận chuyển rác và vệ sinh công cộng. Tuy nhiên, qua giám sát, các gói thầu vệ sinh môi trường tại địa phương có yêu cầu khác nhau về chất lượng, hạ tầng, thời gian và trang thiết bị, dẫn đến sự chênh lệch về chất lượng dịch vụ trên cùng khu vực, tuyến phố.

Đại biểu đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường làm rõ giải pháp bảo đảm chất lượng vệ sinh môi trường đồng đều, không phụ thuộc vào địa giới hành chính.

Trong khi đó, đại biểu Tô Trung Thành (Tổ đại biểu số 17) phản ánh nhiều xã, phường còn khó khăn về tài chính, nhân lực, máy móc và thiết bị, đề nghị Thành phố có giải pháp hỗ trợ để cấp cơ sở thực hiện hiệu quả nhiệm vụ được phân cấp.

Trả lời các nội dung này, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Thanh Nam thừa nhận quá trình phân cấp đã bộc lộ những bất cập cần tập trung tháo gỡ.

Trước đây, Thành phố từng xây dựng phương án tổ chức thu gom, vận chuyển rác theo 6 vùng nhằm đồng bộ phương tiện, trang thiết bị. Tuy nhiên, từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp với 126 xã, phường, số gói thầu vệ sinh môi trường tăng từ 30 lên 126 gói thầu.

Việc chia nhỏ địa bàn khiến công tác thu gom thiếu đồng bộ, nhất là tại các tuyến phố đi qua nhiều xã, phường và những khu vực giáp ranh. Một số nơi còn khó khăn trong bố trí điểm tập kết, tổ chức phương tiện thu gom, vận chuyển.

Bên cạnh đó, việc chia nhỏ gói thầu chưa tạo chuyển biến rõ rệt về hiện đại hóa phương tiện. Một số đơn vị vẫn sử dụng trang thiết bị cũ, chưa đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng vệ sinh môi trường.

Về thời gian thu gom, Thành phố đã xây dựng phương án thực hiện từ 20h trở đi. Tuy nhiên, cần tiếp tục tuyên truyền để người dân hình thành thói quen đổ rác đúng giờ, đúng nơi quy định, hạn chế tình trạng rác tồn lưu và phát sinh ô nhiễm.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, thời gian tới, Sở sẽ nghiên cứu tổ chức lại các vùng thu gom theo hướng thống nhất, một đơn vị đảm nhận một vùng; đồng thời xây dựng các gói thầu phù hợp để địa phương tổ chức đấu thầu hoặc Thành phố thực hiện đấu thầu tập trung, giao xã, phường trực tiếp kiểm soát chất lượng dịch vụ.

Đối với những hợp đồng đã ký có thời hạn 3 năm, Sở sẽ đánh giá, chấn chỉnh quá trình thực hiện và nghiên cứu điều chỉnh khi hết hạn. Những đơn vị không đáp ứng yêu cầu sẽ bị xem xét chấm dứt hợp đồng.

Cùng với đó, Thành phố sẽ tăng cường ứng dụng công nghệ số, hệ thống camera, chia sẻ dữ liệu giám sát và từng bước hiện đại hóa phương tiện thu gom, vận chuyển, vệ sinh môi trường.

Thùy Chi