Tái cấu trúc không gian đô thị hồ Tây: Bảo tồn di sản, kiến tạo giá trị mới

Đây được xem là một trong những định hướng quan trọng nhằm nâng cao chất lượng không gian đô thị, giải quyết các vấn đề tồn tại về trật tự, kiến trúc và phát triển bền vững.

Tái cấu trúc đô thị gắn với bảo tồn di sản

Theo nội dung đang được lấy ý kiến, Viện Quy hoạch xây dựng TP. Hà Nội phối hợp với Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội đã đề xuất nhiều nhiệm vụ và giải pháp mang tính đột phá, hướng tới giải quyết căn bản các vấn đề về văn minh đô thị, tổ chức lại không gian và phát triển đô thị hiện đại.

Phạm vi tái cấu trúc đô thị được xác định từ Vành đai 3 trở vào, trong đó ưu tiên khu vực bên trong Vành đai 1 và Vành đai 2. Đây là khu vực lõi đô thị, nơi tập trung nhiều công trình lịch sử, văn hóa, kiến trúc đặc trưng và cũng là nơi chịu áp lực lớn về hạ tầng, dân số.

Định hướng xuyên suốt là tái cấu trúc đô thị gắn với bảo tồn, tôn tạo các giá trị di sản. Những khu vực, công trình có giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc sẽ được giữ gìn, phục dựng và phát huy, thay vì thay thế bằng các công trình mới thiếu bản sắc.

Bảo tồn các không gian đặc trưng của Thủ đô

Trong đề xuất, nhiều khu vực trọng điểm đã được xác định với các định hướng cụ thể.

Khu trung tâm chính trị - hành chính Ba Đình, với quy mô khoảng 134,5ha, tiếp tục được xác định là khu vực cần bảo tồn nghiêm ngặt về không gian và kiến trúc.

Khu vực hồ Gươm và phụ cận được đề xuất tăng cường quản lý kiến trúc cảnh quan đô thị, đồng thời bảo tồn và phục dựng các giá trị của các công trình kiến trúc và trục không gian đô thị quan trọng như Hoàng Thành Thăng Long, trục văn hóa biểu diễn Tràng Tiền - Nhà hát Lớn.

Đối với khu phố cổ (khu vực 36 phố phường rộng 81ha), định hướng là bảo tồn và phục dựng các giá trị kiến trúc truyền thống, đồng thời xây dựng nơi đây trở thành biểu tượng du lịch cộng đồng của Hà Nội. Các tuyến phố có thể được quy hoạch theo phong cách kiến trúc truyền thống, trong khi phần lõi các ô phố được tổ chức theo mô hình hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Khu phố cũ, rộng khoảng 200ha, nơi tập trung nhiều công trình kiến trúc Pháp, sẽ được bảo tồn theo mô hình "thành phố vườn". Đặc trưng của khu vực này như hệ thống phố bàn cờ, vỉa hè rộng, cây xanh và các công trình mang phong cách tân cổ điển, Đông Dương sẽ được giữ gìn và cải tạo hài hòa với các công trình mới.

Hồ Tây và trục sông Hồng – không gian cảnh quan chiến lược

Đáng chú ý, khu vực hồ Tây và vùng phụ cận với quy mô khoảng 462ha (không bao gồm 530ha diện tích mặt nước hồ Tây), cùng với trục cảnh quan sông Hồng khoảng 11.000ha, được xác định là những không gian cảnh quan và môi trường bậc nhất của Thủ đô.

Đối với các khu vực này, đề xuất đặt ra yêu cầu kép: vừa bảo tồn các công trình, khu vực có giá trị về lịch sử, văn hóa, vừa thực hiện tái cấu trúc toàn diện khu dân cư hiện hữu.

Việc tái cấu trúc sẽ được thực hiện theo hướng tăng cường hệ thống giao thông, tôn tạo và nâng cấp không gian cảnh quan, đồng thời đầu tư xây dựng các công trình mới nhưng phải bảo đảm hài hòa với không gian và kiến trúc chung của khu vực.

Đây là định hướng quan trọng nhằm khai thác hiệu quả giá trị cảnh quan, môi trường của hồ Tây và trục sông Hồng, đồng thời khắc phục tình trạng phát triển tự phát, thiếu đồng bộ trong thời gian qua.

Tái thiết đô thị quy mô lớn trong nội đô

Ngoài các khu vực đặc thù, những khu vực còn lại trong phạm vi Vành đai 3 trở vào sẽ được tái cấu trúc đô thị toàn diện. Đề xuất đặt ra phương án giải tỏa quy mô lớn theo đơn vị ô phố để tổ chức lại hệ thống hạ tầng và không gian đô thị.

Quá trình tái thiết này vẫn gắn với yêu cầu bảo tồn các công trình di tích lịch sử, kiến trúc đô thị, đồng thời phát triển các trung tâm mới theo mô hình TOD (phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng).

Theo đó, Hà Nội sẽ khuyến khích phát triển công trình cao tầng trong bán kính 500m quanh các điểm TOD, qua đó tận dụng hiệu quả hệ thống giao thông công cộng, giảm áp lực giao thông cá nhân và nâng cao chất lượng sống đô thị.

Bài toán tài chính và thu hút đầu tư

Để hiện thực hóa các định hướng quy hoạch, cơ quan soạn thảo nhấn mạnh cần xây dựng phương án tài chính song hành ngay từ quá trình lập quy hoạch. Đây là yếu tố then chốt nhằm bảo đảm tính khả thi của các dự án tái cấu trúc đô thị.

Việc tính toán suất đầu tư và giá trị gia tăng của đất đai sau quá trình "tái thiết" sẽ giúp hình thành mô hình cân đối nguồn lực tài chính, qua đó thu hút các nhà đầu tư chiến lược tham gia.

Theo dự kiến, tỉ lệ tái thiết khu vực nội đô có thể đạt khoảng 70% diện tích đất xây dựng đô thị. Với quỹ đất tại các khu vực trung tâm, các vị trí có giá trị cao, đề xuất ưu tiên phát triển các trung tâm tài chính, thương mại và văn phòng cao cấp, nhằm tạo nguồn thu lớn cho ngân sách và thúc đẩy động lực phát triển kinh tế.

Bảo đảm quyền lợi người dân, tạo đồng thuận xã hội

Đối với vấn đề nhà ở, cơ quan soạn thảo đề xuất ưu tiên tái định cư tại chỗ cho người dân bằng các căn hộ chất lượng cao, được đầu tư đầy đủ tiện ích. Đây là giải pháp quan trọng nhằm tạo sự đồng thuận của người dân trong quá trình triển khai các dự án tái cấu trúc.

Đối với phần diện tích dôi dư, sẽ phát triển nhà ở thương mại để cân đối tài chính cho nhà đầu tư, bảo đảm tính bền vững của dự án.

Bên cạnh đó, Hà Nội cũng định hướng khuyến khích người dân di dời ra các khu đô thị mới đồng bộ, hiện đại tại khu vực ngoại thành như Đông Anh, Gia Lâm. Để thực hiện điều này, thành phố dự kiến áp dụng các cơ chế hỗ trợ hấp dẫn, trong đó có hệ số đền bù K từ 1 đến 2 lần.

Hướng tới đô thị hiện đại, giàu bản sắc

Đề xuất tái cấu trúc toàn diện khu vực hồ Tây và các khu vực nội đô không chỉ nhằm giải quyết những bất cập về hạ tầng, mật độ dân cư hay trật tự đô thị, mà còn hướng tới mục tiêu lớn hơn là xây dựng một Thủ đô hiện đại, văn minh nhưng vẫn giữ được bản sắc lịch sử, văn hóa.

Việc kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa yếu tố truyền thống và hiện đại, giữa lợi ích kinh tế và giá trị văn hóa sẽ là chìa khóa để Hà Nội tạo dựng không gian đô thị chất lượng cao trong tương lai.

Trong bối cảnh Hà Nội đang đứng trước yêu cầu phát triển mới với tầm nhìn dài hạn, những đề xuất này nếu được triển khai hiệu quả sẽ góp phần định hình diện mạo đô thị Thủ đô trong nhiều thập niên tới, đồng thời tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Thùy Chi