Nâng cao năng lực giáo viên, tạo nền tảng đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai

Giáo viên là yếu tố then chốt

Để tiếng Anh được sử dụng thường xuyên trong trường học, yêu cầu đối với đội ngũ giáo viên không còn giới hạn ở việc truyền đạt kiến thức trong sách giáo khoa. Bên cạnh giảng dạy các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, giáo viên cần tổ chức những hoạt động giúp học sinh vận dụng ngoại ngữ trong giao tiếp, học tập và trải nghiệm.

Hà Nội đang triển khai Kế hoạch số 259/KH-UBND về thực hiện Đề án "Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học" giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035. Theo đó, các cơ sở giáo dục được định hướng triển khai theo 3 mức độ: cơ bản khởi động; nâng cao mở rộng; mũi nhọn, dẫn dắt, phù hợp với điều kiện đội ngũ, cơ sở vật chất và khả năng tổ chức hoạt động giáo dục.

Tại Trường THCS Ba Đình, phường Ngọc Hà, việc phát huy năng lực của đội ngũ giáo viên được nhà trường chú trọng trong quá trình đổi mới hoạt động chuyên môn. Sau sáp nhập, trường có 3.558 học sinh, 83 lớp tại 3 cơ sở, đặt ra yêu cầu tổ chức, sử dụng hiệu quả nguồn lực và phát huy thế mạnh của từng giáo viên.

Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình Lê Hoàn Châu cho biết, nhà trường tiến hành rà soát đội ngũ, nhận diện những giáo viên có thế mạnh về chuyên môn, ngoại ngữ, công nghệ và phương pháp giảng dạy để hình thành các hạt nhân chuyên môn. Cách làm này giúp nhà trường tổ chức các hoạt động giáo dục phù hợp với điều kiện thực tế, đồng thời khuyến khích giáo viên đổi mới hình thức dạy học.

Ngoài giờ học chính khóa, học sinh được tham gia Câu lạc bộ "Em yêu thích tiếng Anh", các cuộc thi hùng biện, giới thiệu sách, English Festival và thực hiện bản tin tiếng Anh. Nhà trường còn khuyến khích học sinh làm video, thuyết trình, viết thơ, truyện, cảm nghĩ bằng tiếng Anh và tham gia các hoạt động trải nghiệm tại bảo tàng, di tích lịch sử.

Thông qua những hoạt động này, học sinh có thêm cơ hội thực hành ngoại ngữ trong các tình huống cụ thể. Đối với giáo viên, việc tổ chức các hình thức học tập đa dạng cũng đòi hỏi sự chủ động về phương pháp, khả năng ứng dụng công nghệ và phối hợp giữa các tổ chuyên môn.

Bồi dưỡng giáo viên phù hợp điều kiện từng trường

Theo tìm hiểu thực tế, không phải trường học nào tại Hà Nội cũng có điều kiện tổ chức nhiều hoạt động ngoại ngữ. Sự khác biệt về đội ngũ, trang thiết bị và môi trường học tập khiến việc triển khai Đề án cần được tính toán theo khả năng đáp ứng của từng cơ sở giáo dục.

Những khó khăn về trang thiết bị phục vụ dạy và học ngoại ngữ là vấn đề một số nhà trường phải tính đến khi đổi mới phương pháp. Những thay đổi trong kiểm tra, thi cử cũng mở ra cơ hội để giáo viên chuyển trọng tâm từ luyện tập phục vụ bài thi sang phát triển khả năng nghe, nói, giao tiếp và sử dụng tiếng Anh trong đời sống.

Thực tế này cho thấy, cùng thực hiện mục tiêu đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai nhưng nhu cầu chuẩn bị của các trường không giống nhau. Với những cơ sở đã có nền tảng tốt, giáo viên có thể mở rộng hoạt động trải nghiệm, tổ chức các dự án học tập và tăng cường sử dụng tiếng Anh ngoài giờ chính khóa. Trong khi đó, các trường còn khó khăn cần ưu tiên củng cố chất lượng giảng dạy, trang thiết bị thiết yếu và tạo thêm cơ hội thực hành cho học sinh ngay trong từng tiết học.

Một yêu cầu khác là từng bước phát triển năng lực ngoại ngữ cho giáo viên các môn học và hoạt động giáo dục khác. Khi tiếng Anh được sử dụng rộng hơn trong môi trường học đường, sự tham gia của đội ngũ này sẽ góp phần tạo thêm cơ hội tiếp xúc với ngoại ngữ cho học sinh.

Tuy nhiên, việc sử dụng tiếng Anh trong các hoạt động giáo dục cần phù hợp với năng lực giáo viên và trình độ học sinh. Những nội dung vượt quá khả năng đáp ứng có thể gây áp lực cho cả người dạy và người học, trong khi mục tiêu của Đề án là hình thành môi trường sử dụng ngoại ngữ thường xuyên, hiệu quả.

Tại Hội nghị giáo dục môn ngoại ngữ năm học 2026-2027, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Phạm Quốc Toản nhấn mạnh yêu cầu từng bước hình thành môi trường để học sinh có cơ hội nghe, nói, đọc, viết và sử dụng tiếng Anh trong học tập, giao tiếp, trải nghiệm và tiếp cận tri thức.

Để thực hiện yêu cầu này, công tác bồi dưỡng giáo viên cần gắn với những hoạt động cụ thể của nhà trường, từ thiết kế bài giảng, tổ chức hoạt động giao tiếp đến ứng dụng công nghệ và khai thác học liệu. Việc phát huy giáo viên có năng lực chuyên môn tốt, hình thành các nhóm hỗ trợ, chia sẻ kinh nghiệm cũng là hướng có thể triển khai tại những cơ sở có điều kiện phù hợp.

Rà soát năng lực, chuẩn bị nguồn lực cho lộ trình dài hạn

Theo Kế hoạch số 259/KH-UBND, Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% giáo viên tiếng Anh được rà soát, đánh giá năng lực và bồi dưỡng theo lộ trình, từng bước đáp ứng yêu cầu triển khai Đề án ở các mức độ khác nhau.

Thành phố cũng định hướng phát triển đội ngũ giáo viên các môn học và hoạt động giáo dục có khả năng sử dụng tiếng Anh để tổ chức những nội dung phù hợp với từng cấp học. Cùng với đó là việc hình thành mạng lưới giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục cốt cán nhằm hỗ trợ chuyên môn và chia sẻ kinh nghiệm giữa các cơ sở giáo dục.

Đối với đội ngũ cán bộ quản lý, mục tiêu đến năm 2030 là 100% cán bộ thuộc phạm vi triển khai Đề án được khảo sát, đánh giá và bồi dưỡng nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý, tổ chức thực hiện.

Từ năm học 2026-2027, Hà Nội dự kiến lựa chọn 20 cơ sở giáo dục thuộc các cấp học để thí điểm. Đến năm 2030, Thành phố đặt mục tiêu 100% cơ sở giáo dục xây dựng và duy trì môi trường học tập, giao tiếp, sử dụng tiếng Anh phù hợp với điều kiện thực tế; phấn đấu 90% cơ sở đạt mức độ 1, 35% đạt mức độ 2 và 10% đạt mức độ 3.

Ở cấp học mầm non, công tác chuẩn bị đã được cụ thể hóa bằng việc rà soát đội ngũ và điều kiện tổ chức cho trẻ làm quen với tiếng Anh. Tại Công văn số 5860/SGDĐT-GDMN ngày 19/10/2026, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội yêu cầu thống kê thực trạng cán bộ quản lý, giáo viên, trong đó có số người đạt trình độ tiếng Anh từ bậc 4 (B2) trở lên; đồng thời xác định nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng, học liệu, trang thiết bị và kinh phí thực hiện.

Các địa phương được yêu cầu xây dựng dự thảo lộ trình triển khai phù hợp với điều kiện thực tế. Kết quả rà soát sẽ giúp xác định rõ những cơ sở đã có khả năng tổ chức hoạt động làm quen với tiếng Anh và những nơi cần được bổ sung nguồn lực.

Theo phân công tại Kế hoạch số 259/KH-UBND, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội chủ trì các nhiệm vụ phát triển đội ngũ, tổ chức bồi dưỡng và xây dựng mạng lưới hỗ trợ chuyên môn. Với lộ trình kéo dài đến năm 2035, việc đánh giá đúng năng lực giáo viên, nhu cầu đào tạo và điều kiện dạy học của từng trường là cơ sở để bố trí nguồn lực, triển khai Đề án phù hợp với từng giai đoạn.

Minh Anh