Quy định phạm vi sử dụng không gian ngầm, bảo đảm quyền lợi người dân

Ở những khu vực đô thị đông đúc, không gian dưới mặt đất đang được tính đến cho nhiều mục đích, từ đường sắt đô thị, bãi đỗ xe đến hệ thống hạ tầng kỹ thuật. Việc khai thác ngày càng sâu đặt ra yêu cầu phân định rõ phạm vi sử dụng, bảo đảm an toàn công trình và tránh xung đột giữa các hoạt động xây dựng.

Luật Thủ đô số 02/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đã dành Điều 11 quy định việc quản lý, khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao. Theo điểm b khoản 3 Điều 11, HĐND thành phố Hà Nội được quy định mức giới hạn độ sâu trong lòng đất mà người sử dụng đất được sử dụng phù hợp với quy hoạch và không phải trả tiền sử dụng không gian ngầm.

Đối với phần lòng đất ngoài giới hạn này, điểm c cùng khoản giao HĐND thành phố quy định việc sử dụng và cơ chế nộp tiền, miễn, giảm tiền sử dụng không gian ngầm. Như vậy, Luật xác lập thẩm quyền để Hà Nội cụ thể hóa việc sử dụng lòng đất theo quy hoạch, không có nghĩa mọi thửa đất đều mặc nhiên được khai thác đến cùng một độ sâu.

Ngày 16/8/2026, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn ký Quyết định số 112/2026/QĐ-UBND, ban hành quy định về biện pháp quản lý, khai thác, sử dụng không gian ngầm, không gian tầm thấp và quản lý hạ tầng, công nghệ, phương tiện hoạt động trong các không gian này. Quyết định nhằm cụ thể hóa khoản 4 Điều 11 của Luật Thủ đô, áp dụng đối với cơ quan quản lý và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Đối với người dân tại các khu vực có công trình ngầm, vấn đề được quan tâm không chỉ là công trình được xây dựng ở độ sâu nào mà còn là tác động đến nhà ở, nền móng, hệ thống thoát nước và việc sử dụng đất hợp pháp.

Chẳng hạn, tại phường Hoàn Kiếm, anh Lê Văn Tuyến, trú tại phố Hàng Đường cho rằng, nơi có tuyến đường sắt đô thị Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo đi ngầm qua hàng loạt tuyến phố cổ hướng về hồ Gươm, người dân có nhu cầu được thông tin rõ về phạm vi thi công, phương án bảo đảm an toàn và trách nhiệm xử lý nếu hoạt động xây dựng ảnh hưởng đến công trình hiện hữu, nhất là nơi đặc thù như phố cổ Hà Nội.

Những vấn đề này cho thấy việc quy định giới hạn sử dụng không gian ngầm cần gắn với công khai quy hoạch, kiểm soát an toàn và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

Điều 11 Luật Thủ đô cũng yêu cầu hoạt động khai thác không gian ngầm phải phù hợp với điều kiện địa chất, thủy văn, quy hoạch tổng thể; bảo đảm an toàn trong quá trình sử dụng và sau khi kết thúc sử dụng, đồng thời bảo đảm kết nối đồng bộ giữa các công trình.

Theo Quyết định 112/2026/QĐ-UBND, thông tin về phạm vi khai thác, hiện trạng quản lý, vận hành, bảo trì, kiểm định, quan trắc và an toàn công trình được cập nhật vào hệ thống dữ liệu phục vụ quản lý.

Việc xác định rõ phạm vi sử dụng lòng đất vì thế không chỉ phục vụ phát triển các công trình ngầm mà còn giúp phân định trách nhiệm quản lý. Khi các quy định được cụ thể hóa, người dân và nhà đầu tư sẽ có thêm cơ sở xác định quyền, nghĩa vụ trong quá trình khai thác không gian dưới mặt đất.

Minh Anh