Luật Thủ đô 2026: Tăng cường công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình

Với người dân, hiệu quả của một chính sách không chỉ nằm ở những quy định mới mà còn ở việc các vấn đề tồn tại trong đời sống được giải quyết ra sao. Một dự án kéo dài, một khu đất chậm đưa vào sử dụng hay hồ sơ hành chính phải đi lại nhiều lần đều là những điều người dân mong chính quyền sớm tháo gỡ.

Luật Thủ đô số 02/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tạo thêm cơ sở pháp lý để Hà Nội chủ động xử lý những vấn đề thuộc thẩm quyền, đồng thời tăng cường trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực.

Theo Điều 4, việc phân quyền phải phân định rõ thẩm quyền của HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố; bảo đảm công khai, minh bạch, có cơ chế theo dõi, đánh giá và kịp thời điều chỉnh khi việc thực hiện nhiệm vụ không hiệu quả.

Theo chỉ đạo của Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng, các đơn vị chủ động rà soát những khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn thể chế; đồng thời xác định rõ trách nhiệm, cơ chế giám sát và tiêu chí đánh giá hiệu quả khi xây dựng các nghị quyết thí điểm. Việc xây dựng các nghị quyết thí điểm phải xác định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan, có cơ chế theo dõi, giám sát, quản trị rủi ro và tiêu chí đánh giá hiệu quả cụ thể.

Từ góc độ người dân, anh Bùi Văn Dũng, người dân xã Đông Anh cho rằng, những yêu cầu này đặc biệt thiết thực tại các địa bàn đang đô thị hóa nhanh như Đông Anh, nơi việc triển khai các dự án hạ tầng giao thông, đô thị…, sử dụng đất và tổ chức không gian đô thị có thể tác động trực tiếp đến đời sống, sinh kế của nhiều hộ gia đình.

Anh Dũng cho rằng, đối với một hộ dân nằm trong khu vực có dự án đầu tư, điều họ cần biết là tiến độ thực hiện, phương án liên quan đến quyền lợi của gia đình và cơ quan có trách nhiệm giải quyết kiến nghị. Nếu dự án chậm triển khai, người dân cũng cần được thông tin rõ nguyên nhân, hướng xử lý và thời gian dự kiến giải quyết.

Đó là những nhu cầu thực tế mà việc tăng cường công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình cần đáp ứng, thay vì chỉ dừng lại ở việc trao thêm thẩm quyền cho cơ quan quản lý.

Đáng chú ý, Điều 33 của Luật Thủ đô quy định chính quyền thành phố có trách nhiệm công khai, minh bạch, tăng cường giải trình về sử dụng quỹ đất, thực hiện dự án đầu tư, thủ tục hành chính và những nội dung khác theo quy định của pháp luật, bảo đảm người dân được biết, tham gia ý kiến và giám sát.

Luật cũng xác định trách nhiệm của HĐND, UBND và Chủ tịch UBND các cấp trong tổ chức thi hành, thanh tra, kiểm tra và xử lý những vi phạm, yếu kém thuộc phạm vi quản lý.

HĐND thành phố thực hiện giám sát việc thi hành Luật và định kỳ hằng năm báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội. UBND thành phố báo cáo HĐND thành phố và Chính phủ. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp cùng các tổ chức thành viên tham gia giám sát, phản biện xã hội.

Việc trao thêm quyền cho Hà Nội vì thế đi cùng yêu cầu xác định rõ trách nhiệm và kiểm soát quá trình thực hiện. Với người dân, điều quan trọng nhất vẫn là những vướng mắc được tiếp nhận, xử lý có kết quả, thông tin được công khai và quyền lợi hợp pháp được bảo đảm.

Minh Anh